دعوای مطالبه ثمن معامله چیست و نحوه مطالبه ثمن معامله

در تنظیم قرارداد و معامله بخش مهمی مربوط است به مطالبه مبلغ قرارداد. این بحث از آن رو اهمیت وافری دارد که دعوای مطالبه ثمن معامله به عنوان یک دعوای واحد مطرح شده است. مطابق قانون مدنی در معامله مشتری ملزم به تادیه مبلغ قرارداد و ثمن معامله می باشد. چنانچه فرد این مبلغ را بپردازد که بحثی باقی نمی ماند منتها اگر از طریق اظهارنامه ثمن معامله را مطالبه نمودید و آن را دریافت نکردید می توانید دعوای مطالبه ثمن اقامه نمایید.

دعوی مطالبه ثمن معامله چیست؟

طبق تبصره ۴ ماده ۳۶۲ قانون مدنی: «عقد بیع مشتری را به تادیه ثمن ملزم می‌کند.» از این تبصره نتیجه می گیریم که پرداختن ثمن معامله به عنوان یکی از عوضین عقد، یکی از آثار عقد بیع می باشد که فرد ملزم است در زمان و مکان تعیین شده در قرارداد آن را پرداخت نماید. به طور مثال در معامله خودرو یا معامله ملک و املاک، همانطور که فروشنده ملزم به تحویل خودرو می باشد، مشتری نیز مکلف است ثمن معامله را بپردازد. پس بنابراین چنانچه خریدار از وظیفه خود امتناع کند، فروشنده می تواند اجرای این تعهد را با طرح دعوا از دادگاه درخواست کند. دعوای فوق تحت عنوان «مطالبه ثمن معامله» طرح خواهد شد. قابل ذکر است مطالبه ثمن معامله یک دعوای مالی است و نیازمند پرداخت هزینه دادرسی به نسبت مبلغ خواسته (بها) می باشد.

مشاوره حقوقی فوری

مشاوره تخصصی تلفنی و متنی آنلاین با وکلای سراسر کشور

مطالبه باقی پول یا فسخ قرارداد؟

طبق ماده ۳۵۵ قانون مدنی؛ اگر ملکی به شرط داشتن مساحت معین فروخته شده باشد و بعد معلوم شود که کمتر از آن مقدار است، مشتری حق فسخ معامله را خواهد داشت و اگر معلوم شود که بیشتر است، بایع می‌تواند آن را فسخ کند مگر این که در هر دو صورت، طرفین به محاسبه زیاده یا نقیصه تراضی نمایند. مشاهده می شود گاهی در برخی از معاملات، برای فروشنده این حق وجود دارد که چنانچه ثمن معامله پرداخت نشد یا اقساط در زمان تعیین شده پرداخت نشدند برای فرد حق فسخ معامله وجود داشته باشد. یعنی چنانچه ثمن معامله و مبلغ قرارداد پرداخت نشود معامله کننده می تواند به استناد آن معامله را برهم بزند. یعنی در صورت عدم پرداخت ثمن معامله از طرف خریدار، فروشنده مجاز خواهد بود تا نسبت به اعلام فسخ و مطالبه خسارت مندرج در قرارداد، عمل نماید.

البته این نکته را نیز مدنظر داشته باشید که چنانچه فروشنده از حق فسخ قرارداد استفاده نکند می تواند دادخواست مطالبه ثمن اقامه نماید که این عمل به منزله اسقاط حق فسخ خواهد بود. در واقع اقدام به تقدیم دادخواست مطالبه ثمن معامله عملا به معنای انصراف از فسخ معامله خواهد بود و شخص نمی تواند بعدا از حق فسخ خود استفاده نماید.

دعوای ثمن معامله

دریافت وجه التزام و خسارت تاخیر تادیه همراه با مطالبه ثمن

طبق ماده ۳۹۵ قانون مدنی: «اگر مشتری ثمن را در موعد مقرر تأدیه نکند بایع حق خواهد داشت که بر طبق مقررات راجع به خیار تاخیر ثمن، معامله را فسخ یا از حاکم اجبار مشتری به تأدیه ثمن را بخواهد.» بنابراین فروشنده میتواند الزام به پرداخت ثمن معامله را همزمان با سایر خسارات از جمله خسارت تاخیر در تأدیه دین و یا به همراه وجه التزام ناشی از قرارداد و ضمن همان یک دادخواست مطالبه نماید. یکی از راه‌هایی که می توانید برای تضمین پرداخت مبلغ قراردادتان امتحان کنید این است که در قرارداد شرط وجه التزام قرار دهید. وجه التزام مبلغی است که در قرارداد جهت عدم انجام تعهد قرار می دهند. چنانچه خریدار ثمن را ظرف مدت معین نپردازد، موظف است که فلان مقدار به فروشنده بپردازد. این شرط تا حدود زیادی می تواند برای شما جهت این امر که تعهد مورد نظر را طرف مقابلتان انجام خواهد داد تضمین محسوب شود.

دعوی استرداد ثمن معامله یا مطالبه ثمن؟

گاه اشخاص دو دعوای مطالبه ثمن و دعوی استرداد ثمن معامله را یا اشتباه می گیرند یا یکی می دانند منتها چنین چیزی صحت ندارد و مطالبه ثمن همانگونه که گفته شد از طرف فروشنده است منتها استرداد ثمن از سوی خریدار مطرح می شود. گاه امکان دارد خریدار و فروشنده هر دو به تعهدات شان عمل نموده و معامله به درستی انجام شود، ولی پس از آن به هر دلیلی عقد باطل یا فسخ گردد. در این شرایط طرفین باید عوضین معامله را بازگردانند. چنانچه فروشنده از پس دادن مبلغ ثمن خودداری نماید، خریدار می تواند در دادگاه دعوا استرداد ثمن معامله را اقامه کند البته با استناد به دلایلی که نشان دهنده فسخ یا بطلان معامله باشد.

مطالبه ثمن معامله در صورت کلاهبرداری

برای مطالبه ثمن باقیمانده قرارداد به کدام دادگاه برویم؟

تعیین دادگاه صالح از این جهت اهمیت دارد که چنانچه از دادگاهی رأیی صادر شود که فاقد صلاحیت باشد می توان نقض آن را خواست البته شرایطی دارد و به طور نمونه در مورد عدم صلاحیت محلی در دیوان عالی کشور در صورتی نقض می شود که در مهلت مقرر یعنی تا پایان جلسه اول بدوی نسبت به آن ایراد عدم صلاحیت شده باشد درغیر این صورت دیوان رأی را نقض نخواهد کرد. البته طبق نص قانون دادگاه تجدیدنظر حتی درصورت عدم ایراد نیز رأی را نقض خواهد کرد که به این تفاوت اشکال وارد است.


بیشتر بخوانید: ممنوع المعامله یعنی چه


طبق ‌ماده ۱۰ قانون آیین دادرسی مدنی؛ رسیدگی نخستین به دعاوی، حسب مورد در صلاحیت دادگاه‌های عمومی و انقلاب است مگر در مواردی که قانون مرجع دیگری را‌ تعیین کرده باشد. دعوا باید در دادگاهی اقامه شود که خوانده، در حوزه قضایی آن اقامتگاه دارد و اگر خوانده در ایران اقامتگاه نداشته باشد، در صورتی که‌ در ایران محل سکونت موقت داشته باشد، در دادگاه همان محل باید اقامه گردد و هرگاه درایران اقامتگاه و یا محل سکونت موقت نداشته ولی مال ‌غیرم نقول داشته باشد، دعوا در دادگاهی اقامه می‌شود که مال غیرمنقول در حوزه آن واقع است و هرگاه مال غیرمنقول هم نداشته باشد، خواهان در‌ دادگاه محل اقامتگاه خود، اقامه دعوا خواهد کرد.

در دعاوی بازرگانی و دعاوی راجع به اموال منقول که از عقود و قراردادها ناشی شده باشد، خواهان می‌تواند به‌دادگاهی رجوع کند که‌عقد یا قرارداد در حوزه آن واقع شده است یا تعهد می‌بایست در آنجا انجام شود.

جهت طرح دعوای مطالبه ثمن معامله در اموال منقول و غیر منقول دادگاه محل اقامت خوانده که خریدار است صالح به رسیدگی است و صلاحیت دارد. البته در حال حاضر چنانچه ثمن معامله و میزانی که مطالبه می شود تا ۲۰ میلیون تومان باشد شورای حل اختلاف دارای صلاحیت خواهد بود.

مطالبه ثمن معامله در صورت کلاهبرداری چگونه خواهد بود؟

چنانچه شخصی با کلاهبرداری و یا فروش مال غیر، معامله انجام دهد و این کار در دادگاه کیفری اثبات گردد، جهت استرداد ثمن معامله و یا مطالبه ثمن معامله، نیازی به ارائه دادخواست نیست و مطالبه ثمن معامله و یا استرداد ثمن معامله به صورت مجزا صورت نمی گیرد. چنانچه در باب کلاهبرداری در دادگاه کیفری پرونده مطرح باشد، دادگاه کیفری، ضمن صدور حکم محکومیت، حکم به رد مال نیز صادر خواهد نمود و خود به خود باید مال یا ثمن آن به شاکی بازگردانده شود. در پرونده حقوقی و دعوای مطالبه ثمن معامله و یا استرداد ثمن معامله، می توان خسارت های قراردادی و یا خسارت عدم انجام تعهدات را مطالبه نمود و دادگاه در صورت احراز تخلف خوانده، ضمن حکم محکومیت به پرداخت ثمن معامله، تکلیف خسارتهای مورد مطالبه را نیز روشن خواهد کرد.

قرار تامین خواسته در مطالبه ثمن معامله

‌طبق ماده ۱۰۸ قانون آیین دادرسی مدنی؛ خواهان می‌تواند قبل از تقدیم دادخواست یا ضمن دادخواست راجع به اصل دعوا یا در جریان دادرسی تا وقتی‌که حکم قطعی صادر‌نشده است در موارد زیر از دادگاه درخواست تأمین خواسته نماید و دادگاه مکلف به قبول آن است:

  • ‌الف – دعوا مستند به سند رسمی باشد.
  • ب – خواسته در معرض تضییع یا تفریط باشد.
  • ج – در مواردی از قبیل اوراق تجاری واخواست شده که به‌موجب قانون، دادگاه مکلف به قبول درخواست تأمین باشد.
  • ‌د – خواهان، خساراتی را که ممکن است به‌طرف مقابل وارد آید نقدا به‌صندوق دادگستری بپردازد.

‌تبصره- تعیین میزان خسارت احتمالی، با در نظر گرفتن میزان خواسته به‌نظر دادگاهی است که درخواست تأمین را می‌پذیرد. صدور قرار تأمین‌موکول به ایداع خسارت خواهد بود.قرار تامین خواسته یعنی فروشنده، از دادگاه درخواست می نماید تا طی صدور قرار، تا پایان رسیدگی به پرونده، با توجه به احتمال انتقال اموال به وسیله خریدار و عدم دسترسی به اموال او، در صورت صدور حکم محکومیت، نسبت به توقیف اموال منقول و غیر منقول خوانده، اقدام کند. چنانچه دلایل محکم باشد دادگاه با اخذ خسارت احتمالی، قرار تامین خواسته و توقیف اموال منقول و غیر منقول خوانده به میزان مطالبه خواهان، از اموال خوانده را صادر و اجرا می نماید.

قرار تامین خواسته در مطالبه ثمن معاملهرا از کجا باید شروع کنیم؟

‌برای مطالبه باقی مبلغ قرارداد و ثمن معامله باید ابتدا دادخواست تنظیم و تقدیم دادگاه کنید در حال حاضر باید به دفتر خدمات قضایی بروید و دادخواست تقدیم کنید. طبق ماده ۵۱ قانون آیین دادرسی مدنی؛ دادخواست باید به‌زبان فارسی در روی برگهای چاپی مخصوص نوشته شده و حاوی نکات زیر باشد:

  • نام، نام خانوادگی، نام پدر، سن، اقامتگاه و حتی‌الامکان شغل خواهان.‌
    تبصره – درصورتی که دادخواست توسط وکیل تقدیم شود مشخصات وکیل نیز باید درج گردد.
  •  نام، نام خانوادگی، اقامتگاه و شغل خوانده.
  •  تعیین خواسته و بهای آن مگر آن‌که تعیین بهاء ممکن نبوده و یا خواسته، مالی نباشد.
  •  تعهدات و جهاتی که به‌موجب آن خواهان خود را مستحق مطالبه می‌داند به‌طوری که مقصود واضح و روشن باشد.
  • آنچه که خواهان از دادگاه درخواست دارد.
  •  ذکر ادله و وسایلی که خواهان برای اثبات ادعای خود دارد، ازاسناد و نوشتجات و اطلاع مطلعین و غیره، ادله مثبته به‌ترتیب و واضح نوشته‌می‌شود و اگر دلیل، گواهی گواه باشد، خواهان باید اسامی و مشخصات و محل اقامت آنان را به‌طور صحیح معین کند.
  • امضای دادخواست‌دهنده و درصورت عجز از امضاء ، اثر انگشت او.

نکته: اقامتگاه باید با تمام خصوصیات ازقبیل شهر و روستا و دهستان و خیابان به ‌نحوی نوشته شود که ابلاغ به‌سهولت ممکن باشد و چنانچه خواهان یا خوانده شخص حقوقی باشد، در دادخواست نام و اقامتگاه شخص حقوقی، نوشته خواهد شد.

چه مدارکی برای مطالبه باقی ثمن لازم است؟

  • کارت ملی و یا شناسنامه حاوی کد ملی و ثبت نام در سیستم سامانه ثنا قوه قضاییه
  • دادخواست مطالبه ثمن معامله
  • پرداخت هزینه دادرسی
  • قرارداد یا قولنامه ای که بر اساس آن مطالبه ثمن معامله طرح می شود.
  • شهادت شهود و یا استشهادیه

برای مطالعه بیشتر و درک جامع تر و جزیی تر این موضوع می توانید به کتاب استرداد ثمن در رویه دادگاه ها به قلم توحید زینالی از انتشارات چراغ دانش رجوع نمایید.”

5/5 - (4 امتیاز)
12 نظرات
  1. حسین خمبر می گوید

    سلام من یه زمین رو ۲۳سال پیش فروختم که ۲۵۰۰ متر مربع بود قیمتشم ۲۵۰ هزارتومان دادم که خریدار ۲۵ هزار تومان رو برای سند نگه داشته است الان بعد ۲۳ سال که سندو به نامش زدم تکلیف ۲۵۰۰۰ هزارتومن پول اون موقع چی میشه ؟ ممنونم راهنمایی کنید

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام عدم انجام تعهد از سوی شما بوده و مبلغ افزایش پیدا نمیکنه

  2. ناصر بیگلری می گوید

    سلام وقت بخیر
    اینجانب یه خانه با سند و دفترچه ساختمان و پایان کار خریداری کردم با قولنامه املاک به صورت شش دانگ منرل مسکونی به مساحت ۱۸۷ متر به مبلغ ۲۳۵ میلیون و در همان روز ثمن دادیم و صورت جلسه تحویل ملک به شرط هر مشکلی پیش امد در ملک جوابگو هستیم را به من دادن و ثمن را دریافت کردند خود فروشنده فقط رسید تحویل ملک به من داد و بنگاه اومد ملک تحویل من داد روز انتقال سند نیامد و من گواهی عدم حضور گرفتم به بهانه کرونا ۳ ماه بعد سند اماده شئ به صورت ۳ دانگ از شش دانگ ۳۷۴ متر زمین عرصه و اعیان خودم کارشناس مهندس اوردم متر کرد زمین را گفت ۱۷۵ متر ملک شما می باشد و برگه داد به فروشنده اعلام کردم گفت من سندی فرختهام به من چه ملک من سند دارد ۱۸۷ متر من اضهاریه بهش دادم که من تفکیک شده خریدم ۱۸۷ متر شش دانگ سند قبول ندارم و متراژ را حالا باید چیکار کنم ۳۵ میلیون مانده ثمن بوده و ریخته ام به حساب دداگاه و دادخواست الرام به تنظیم دادم و کثری ملک ۱۳ متر و خسارت روز شمار تعهد فروشنده به نظر شما چه کنم توافق کنم فروشنده میکه بیا ۵ میلیون بگیر همین سند بزن برو

    1. وکیل تاپ می گوید

      سلام نیاز به مشاوره تلفنی هست ۰۲۱۹۱۰۰۲۰۹۰

  3. موسوی تباران می گوید

    سلام من یه ملک خریدم با فروشنده قولنامه نوشتیم و ثمن معامله رو مشخص کردیم و مبلغ رو نقد پرداخت کردیم و فروشنده امضا و اثر انگشت زد که پول رو نقد گرفته و بعد ان ان امد در دفتر خانه سند انتقال داد به نام من خریدار
    بعد از ۱۰ سال رفته دادخواست مطالبه سند طبق ماده ۵۹۲ بند ۴ زده و گفته من سند زدم و ملک تحویل دادم اما پول نگرفتم
    حالا به نظر شما دادگاه حق به اون میده ؟ من هم قولنامه هم مبایعه نامه هم سند تک برگ و هم شاهددارم و ایشان فقط ادعا میکنه پول نگرفته در صورتی که نقد گرفته

    1. وکیل تاپ می گوید

      سلاماگر ادعا کند بایستی ثابت کند

  4. تقوی محمدرضا می گوید

    با سلام پنج سال پیش از شهرداری زمینی خریداری کردم دو سوم پول رو پرداخت کردم یک سوم مابقی بدهکار شدم بدون هیچگونه شرط وشروطی الآن چطور باید پرداخت بشه.

  5. منوچهر می گوید

    سلام من یه ملک خریدم با فروشنده قولنامه نوشتیم و ثمن معامله رو مشخص کردیم و مبلغ رو نقد پرداخت کردیم و فروشنده امضا و اثر انگشت زد که پول رو نقد گرفته و در دفتر خانه سند انتقال داد به نام من خریدار
    بعد از ۲ سال رفته دادگاه و گفته من سند زدم و ملک تحویل دادم اما پول نگرفتم و علیه من شکایت کرده که بنده به عنوان خریدار پول رو پرداخت نکردم.
    من هم قولنامه هم مبایعه نامه هم سند تک برگ و هم شاهددارم و ایشان فقط ادعا میکنه پول نگرفته در صورتی که نقد گرفته…البته مقداریشو کارت کشیدیم به نام خودش دربنگاه ….ولی بعد خودشون و همسرشون با بنده توافق کردن که بقیه ی پول رو به حساب همسرشون واریز کنم منظورم اینه که ملک شش دانگ بنام خانم بوده که مقداریشو در بنگاه کارت کشیدم ولی بقیشو گفت به حساب شوهرم واریز کن…خود خانم میگه با همسرم به مشکل خوردیم شوهرم میگه پول رو بهش داده ولی درواقع بهش نداده…
    بنده کپی چکهای واریزی و گردش حساب و… رو دارم.
    به نظرتون حکم قاضی چی میتونه باشه؟
    باتشکّر

  6. علي احمدي می گوید

    سلام وقت بخير…من يه ملك فروختم و مبلغي از ثمن رو گرفتم قرار شد ما بقي ثمن رو يك ماه بعد پرداخت كنه ولي در موعد مقرر ايشان از پرداخت امتناع كرده و ميگه ميخوام خونه رو بفروشم بعد پولتو بدم منم چون تو بازار كلي ضرر كردم حاضر نشدم كليد در اختيارشون بزارم …ايا الان ميتونم به استناد پرداخت نكردن ثمن معامله درخواست فسخ بدم يا نه؟يكي از دوستان ميگه درخواست خيار غبن بده كه اونم ممكنه چون ملكم خيلي بيشتر مي ارزه…و اگه درخواست خيار غبن بدم ايا نميشه به اين پرداخت نكردن ثمن معامله هم اشاره كنم؟لطفا راهنمايي كنيد

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام: شما در زمان معامله مغبون نشدید که به غبن متوسل شوید شما می توانید بابت عدم پرداخت ثمن خیار تاخیر ثمن را مستند خودتان قرار دهیدتا بتوانید فسخ نمایید.

  7. احمداکبرب می گوید

    باسلام بنده یکسال پیش زمین۲۰۰متری مشاع راقولنامه ای ازصاحب ملک توسط املاک خریداری کردم.الان همه میگن این زمینهااختلاف دولتی داره یابه چندین نفرفروخته شده میخواستم بدونم اگربنده این زمینوبکس دیگربفروشم وبعدامعلوم شودکه زمین مشکل داشته مقصراصلی من هستم یاصاحب ملک که کلاهبرداری کرده.واینکه کل مبلغ معامله حین قولنامه پرداخت شده است درصورت ثبوت کلاهبرداری صاحب ملک ثمن معامله بروزحساب میشودیاخیر.متشکرمیشم جواب بدین

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام: در صورت علم شما به مال غیر بودن عمل شما نیز کلاهبرداری است وشما می توانید نسبت بابت کلاهبرداری از فرد مورد نظر شکایت نمایید و می توانید در خواست خسارت تاخیر تادیه نمایید.

زمان پاسخ به دیدگاه شما از طرف وکلای سایت وکیل تاپ ۴۸ ساعت می باشد. درصورت نیاز به مشاوره فوری حقوقی میتوانید از این لینک نسبت به پرسش سوال خود اقدام کنید.



سوالات خود را از ما بپرسید

وکلای پایه یک ما اماده پاسخ به سوالات شما هستند

2 × چهار =