ممانعت از حق چیست؟

ممانعت از حق از مبحثی است که در قانون آیین دادرسی مدنی از آن سخن به میان آمده است. عبارت “ممانعت از حق” تقریبا می شود گفت خلاصه از عبارت “دعوای رفع ممانعت از حق” است.

مشاوره حقوقی فوری

مشاوره تخصصی تلفنی و متنی آنلاین با وکلای سراسر کشور

که طبق عرف حاکم بر حقوق، اصطلاحات را برای آسانی تلفظ خلاصه می کنند لذا به صورت خلاصه به آن “ممانعت از حق” می گویند.

دعوای رفع ممانعت از حق در قانون آیین دادرسی مدنی تحت عنوان دعوای سه گانه تصرف بررسی شده است.

دعاوی سه گانه تصرف

دعوای سه گانه تصرف همانطور که پیدا است سه نوع هستند:

  1. دعوای (رفع) تصرف عدوانی.
  2. دعوای (رفع) ممانعت از حق.
  3. دعوای (رفع) مزاحمت.

ابن دعاوی از مواد ۱۵۸ تا ۱۷۷ قانون آیین دادرسی مدنی بررسی شده اند.

مفصل ترین مقررات درباره تصرف عدوانی نگاشته شده است، این دعاوی سه گانه را به اصطلاح” دعاوی تصرف” نیز می نامند.

اما در حال حاضر ما قصد داریم احکام ممانعت از حق را بررسی کنیم اما برای تفهیم بهتر ممانعت از حق ناگزیر باید اشاره ای مختصر به دعاوی دیگر این دسته داشته باشیم.

در ضمن این دعاوی و حتی دعوای ممانعت از حق جنبه کیفری خواهد داشت که بعد از بررسی جنبه حقوقی آن اشاره ای نیز به آن خواهیم کرد.

دعاوی سه گانه تصرف

دعوای تصرف عدوانی

تصرف به معنی تسلط مادی بر مال است.

برای مثال شما که در خانه خود زندگی می کنید و سکونت دارید حتی اگر مال اجاره ای باشد تصرف دارید و متصرف خوانده می شوید. اما دعوای تصرف عدوانی در واقع به این معنا است که فردی بدون اجازه و بدون مجوز ملکی را که در تصرف کسی دیگر بوده از تصرف او خارج می کند و خود تصرف را ادامه می دهد.

باید دقت کرد که در اینجا نمی گوییم فرد مالک بوده بلکه می گوییم فرد متصرّف بوده و ممکن است متصرّف باشد ولی مالک نباشد و مالک خانه را به وی اجاره داده است یا عاریه داده است برای مدت معینی.

حال در مثال یک متصرّف داشتیم که یک نفر او را از ملک بیرون کرده که نام وی را می گذاریم “تصرف سابق” و تصرف فردی را داریم که “غیر مجاز” و “عدوانی” است یعنی “تصرف بعدی خوانده”.

به صورت خلاصه ارکان تشکیل دهنده تصرف عدوانی را خواندیم، اینکه فردی در سابق متصرّف بوده و فردی دیگری آمده و وی را از ملک بدون مجوز بیرون کرده این تعریف و ارکان تصرف عدوانی است که فرد متصرّف می تواند با رجوع به دادگاه رفع تصرف وی را بخواهد.

تصرف عدوانی

دعوای رفع مزاحمت

در دعوای مزاحمت بر خلاف تصرف عدوانی مال از تصرف و از دست طرف گرفته نمی شود بلکه فقط ناظر به اعمالی است که آرامش فرد را مختل کرده است و با وجود آن وقایع و اعمال آرامش از فرد سلب شده است.

مثال برای دعوای مزاحمت

دعوای رفع مزاحمتبرای مثال در مزاحمت می توان اینگونه فرض کرد که کسی در حال ساخت خانه است مصالح و آجر و مواد دیگر را دم در خانه دیگر خالی می کند که این یک نوع مزاحمت است.

برای مثال دیگر همسایه فردی شبانه با مهمانی های پر سر و صدا و موسیقی های با صدای بلند باعث آزار و اذیت فرد می شود. این هم نوعی مزاحمت است.

یا اینکه همسایه شما در خانه سگ‌ یا دیگر حیوانات نگهداری می کند و باعث آزار و اذیت شما شده است.

دعوای ممانعت از حق و مثال

این دعوا که موضوع اصلی بحث ما خواهد بود در جایی است که طبق ماده ۱۵۹ ق.آ.د.م فردی مانع از استفاده دیگری می شود از حق انتفاع و یا حق ارتفاقی که در ملکی دارد.

حق انتفاع: یعنی حق نفع بردن و حق استفاده از مالی که متعلق به شخص نیست.

برای مثال ما از ملک خود حق داریم استفاده کنیم یا از ملکی که اجاره کرده ایم حق انتفاع و استفاده داریم و…

حق ارتفاق یعنی حق کسی که مالک یک ملک است و به تبع این مالکیت ملک می تواند از ملک دیگر استفاده کند. برای مثال وقتی ما مالک خانه ای هستیم و بخواهیم ماشین خود را پارک کنیم.

مجبور میشویم از کنار درب حیاط همسایه آن را عبور بدهیم یا اینکه وقتی صاحب زمین کشاورزی هستیم و بخواهیم وارد زمین خود بشویم ناچار باید از زمین های بقیه وارد بشویم و از آن عبور کنیم تا به زمین خود برسیم که این را حق ارتفاق می نامند که تفصیل بیش از این از حوصله این مقاله خارج است.

پس اگر ما در ملکی حق استفاده یا حق انتفاع داشته باشیم و یا حق ارتفاق داشته باشیم و کسی مانع استفاده ما از این حق بشود می توان دعوای رفع ممانعت از حق اقامه کرد.

برای مثال اگر کسی کلید خانه را از ما گرفته باشد و اجازه داخل شدن را ندهد مانع استفاده ما شده است.

یا اینکه مالک یک پاساژ در روز جمعه پاساژ را تعطیل می کند یا هر روز دیگری و مانع استفاده از کسب و کار مستاجرین آن پاساژ می شود اینجا هم ممانعت از حق شکل گرفته است.

دعوای ممانعت از حق

تفاوت دعوای ممانعت از حق با مزاحمت و تصرف عدوانی

در دعوای تصرف عدوانی، فرد طرف مقابل را بیرون می کند و خود متصرّف می شود و ملک را در اختیار می گیرد اما در دعوای ممانعت اگرچه اجازه استفاده نمی دهد اما خود طرف هم استفاده ای نمی برد. در دعوای مزاحمت هم فرد از مال خود استفاده می کند اما کسی آرامش وی را سلب کرده است.

ویژگی های دعوای ممانعت از حق

  1. دعاوی تصرف به طور کلی دعاوی غیر مالی اعتباری هستند به این معنا که ذاتاً دعوای مالی می باشند. اما قانون گذار آن را به غیر مالی اعتبار کرده است.
    پس دعاوی تصرف چه ممانعت از حق و چه دو مورد بعدی غیر مالی هستند لذا اگر بخواهیم طرح دعوا کنیم هزینه دادرسی آن چنان نخواهد بود و مبلغی ثابت خواهد بود.
  2. دعوای ممانعت از حق و به طور کلی دعاوی تصرف سه گانه فقط و فقط درباره اموال غیر منقول مثل خانه و زمین صدق می کنند.
  3. به این خاطر دعوای ممانعت از حق و دیگر دعاوی تصرف درباره اموال غیر منقول هستند لذا دادگاه صالح در این باره دادگاه شهری است که مال غیر منقول آنجا قرار دارد.
  4. در طرح دعاوی تصرف دادگاه خارج از نوبت به آن رسیدگی می کند و بدون اینکه در این باره نیاز باشد حکم قطعی شود قابلیت اجرا شدن دارد به این معنا که اگر فرد دعوای ممانعت از حق طرح کند و در مرحله اول پیروز دعوا بشود حتی قبل از این که نتیجه تجدید نظر خواهی معلوم شود فرد را اجبار به رفع ممانعت می کنند.

دعوای ممانعت از حق

نحوه اقامه دعوای حقوقی رفع ممانعت از حق

ابتدا باید به دفاتر خدمات قضایی رجوع کنیم تا دادخواست مربوطه را تنظیم کنیم و از این طریق به دادگاه ارسال شود. و هزینه دادرسی را هم که هزینه دعاوی غیر مالی است پرداخت می کنیم که بسته به نوع دعوا ممکن است از ۴۰ هزار تومان تا ۱۸۰ هزار تومان باشد.

رسیدگی به دعوای رفع ممانعت از حق

 حال پس از بررسی چگونگی اقامه دعوا این بحث را مطرح می کنیم که در دادگاه باید چه چیزهایی را ثابت کنیم.

کسی که خواهان است و دعوای رفع ممانعت اقامه کرده است.

در دادگاه باید ثابت کند که قبل از مانع شدن خوانده، ملک در تصرف وی بوده و این فرد خوانده به صورت غیر قانونی مانع از استفاده وی از ملک شده است.

پس ابتدا لازم است ثابت کند که در سابق متصرّف بوده و حال وی مانع استفاده می شود.

در این دعوا ارائه سند مالکیت توسط خواهان ممکن است اماره ای محسوب بشود برای تصرف سابق وی اما دلیل قوی محسوب نمی شود.

اگر دادگاه برایش ثابت شود که خوانده دعوا بدون حق و بدون اجازه و به صورت غیر قانونی مانع از استفاده فرد خواهان شده حکم به نفع خواهان صادر می شود.

رفع ممانعت از حق

شکایت کیفری نسبت به ممانعت از حق

شکایت کیفری نسبت به ممانعت از حق وقتی امکان دارد که بر خلاف دعوای حقوقی مالکیت فرد اثبات شود.

با این توضیح که در دعوای حقوقی سند مالکیت لازم نیست و اگر هم ارائه شود ظاهر و نشانه مثبتی برای دادگاه نخواهد بود اما در شکایت کیفری لازم است که فرد مالکیت خود را ثابت کند یا فرد مالک باشد و سند مالکیت را پیوست کند.

مجازات جرم ممانعت از حق در قانون جدید کاهش مجازات حبس تعزیری

انواع هتک حرمت به منازل و املاک در مواد۶۹۰ تا ۶۹۶ پیش بینی شده است.

که ماده ۶۹۰ و ۶۹۳ از ممانعت سخن به میان آمده است، که در ذیل مواد مربوطه آورده شده است بیان خواهیم کرد.

برای مثال مجازات جرم ممانعت از حق ۱۵روز تا ۶ ماه است و اگر طبق ماده ۶۹۳ تکرار شود این امر مجازات فرد به ۳ماه تا ۱سال تغییر می کند در صورت انجام دوباره جرم.

مواد مربوطه در قانون مجازات

ماده ۶۹۰: هر کس به وسیله صحنه سازی از قبیل پی‌ کنی، دیوارکشی، تغییر حد فاصل، امحای مرز، کرت‌ بندی، نهر کشی، حفر چاه، غرس اشجار و‌ زراعت و امثال آن به تهیه آثار تصرف در اراضی مزروعی اعم از کشت شده یا در آیش زراعی، جنگلها و مراتع ملی شده، کوهستان ها، باغ ها، قلمستان ها،‌ منابع آب، چشمه سار ها، انهار طبیعی و پارک های ملی، تأسیسات کشاورزی و دامداری و دامپروری و کشت و صنعت و اراضی موات و بایر و سایر ‌اراضی و املاک متعلق به دولت یا شرکت های وابسته به دولت یا شهرداری ها یا اوقاف و همچنین اراضی و املاک و موقوفات و محبوسات و اثلاث‌ باقیه که برای مصارف عام ‌المنفعه اختصاص یافته یا اشخاص حقیقی یا حقوقی به منظور تصرف یا ذیحق معرفی کردن خود یا دیگری، مبادرت نماید یا‌ بدون اجازه سازمان حفاظت محیط زیست یا مراجع ذیصلاح دیگر مبادرت به عملیاتی نماید که موجب تخریب محیط زیست و منابع طبیعی گردد یا‌ اقدام به هر گونه تجاوز و تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق در موارد مذکور نماید به مجازات یک ماه تا یک سال حبس محکوم‌ می‌شود. (طبق تبصره ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی اصلاحی سال ۱۳۹۹، مجازات‌ حبس ماده فوق به نصف تقلیل می‌یابد.)

دادگاه موظف است حسب مورد رفع تصرف عدوانی یا رفع مزاحمت یا ممانعت از حق یا اعاده وضع به حال سابق نماید.

تبصره ۱…

تبصره ۲…

ماده ۶۹۳: اگر کسی به موجب حکم قطعی محکوم به خلع ید از مال غیر منقولی یا محکوم به رفع مزاحمت یا رفع ممانعت از حق شده باشد، بعد از اجرای حکم مجددا مورد حکم را عدوانی تصرف یا مزاحمت یا ممانعت از حق نماید علاوه بر رفع تجاوز به حبس از شش ماه تا دو سال محکوم خواهد شد.

طبق تبصره ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی اصلاحی سال ۱۳۹۶، مجازات حبس ماده فوق به نصف تقلیل می یابد.

شکایت کیفری

نتیجه گیری

ممانعت از حق مثل این که فردی فرد دیگر را از استفاده از مال خودش منع کند و مانع استفاده وی بشود مثل اینکه در آپارتمانی فرد با تغییراتی که انجام می دهد امکان استفاده همسایه از طبقه بالا منتفی می شود.

دعوای رفع ممانعت از حق از دعاوی است که هم جنبه حقوقی دارد و هم جنبه کیفری و این دو جنبه را توضیح دادیم. ویژگی های این دعوا مثل غیر منقول بودن دعوا و غیر مالی بودن آن هم اشاره شد.

در آخر نحوه اقامه دعوا و اقامه دلیل هم مورد اشاره قرار گرفت.

سوالات متداول

در دادگاه شهری که مال غیر منقول در آنجا واقع شده است می توان اقامه دعوا کرد.

به این خاطر که دعوای غیر مالی است ممکن است بسته به نوع دعوا از مبلغ اندکی باشد.که در این نوشته کامل توضیح داده شده است.

مثل اینکه فردی کلید خانه را از فرد بگیرد و قفل ها را عوض کند و اجازه استفاده را به متصرّف ندهد.

2 نظرات
  1. معصومی می گوید

    سلام فروشنده را درخواست حقوقی الزام به سند کرده ام ولی برای محکم کردن می توانم درخواست کیفری داشته باشم
    که مجبور به زدن سند شود و راه گریز را ازاو بگیرم

    1. وکیل تاپ می گوید

      سلام بستگی دارد که بتوان شکایت کیفری انجام داد یا نه

سوالات خود را از ما بپرسید

وکلای پایه یک ما اماده پاسخ به سوالات شما هستند