حق زارعانه یا حق ریشه یعنی چه و شرایط آن در قانون مدنی

در مناطقی که کشاورزی رونق دارد، مالکین زمین های کشاورزی معمولا زمین های خود را به صورت اجاره یا مضارعه برای کشاورزی در اختیار دیگران قرار می دهند شخصی که زمین را اجاره میکند “زارع” برای اینکه محصول بهتری برداشت کند.

مشاوره حقوقی فوری

مشاوره تخصصی تلفنی و متنی آنلاین با وکلای سراسر کشور

 کارهایی مثل شخم زدن زمین، آبیاری، سم پاشی و… انجام می دهد که این عمل باعث آبادتر شدن زمین و افزایش مرغوبیت زمین کشاورزی می شود که با زحمت های زارع ایجاد شده است که زارع مستحق دریافت مزد به ازای زحماتش است.

تعریف حق زارعانه

یک نوع حق مالی است برای زارع در ملک مزروعی مالک که به تبع تصرفات مستمر و طولانی زارع در ملک دیگری همراه با کار یا فعالیت یا ایجاد مرغوبیت در اثر اذن مالک و یا یکی از عقود زراعی مانند اجاره یا مزارعه ایجاد می شود.

در چه صورت حق زارعانه یا حق ریشه به زارع تعلق می گیرد

۴ شرط باید وجود داشته باشد:

شرط اول) زمین مزروعی باشد: حتما زمین مزروعی باشد نه زمین تجاری یا مسکونی و…

بند ۱۱ ماده یک قانون اصلاحی قانون اصلاحات ارضی نوع زمین در روابط مالک و زارع را مشخص کرده است بر اساس این بند منظور از زمین زیر کشت است که برای یک یا چند نوع از امور کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد.

شرط دوم) انجام عمل زارعانه: باید زارع کاری انجام دهد که مستحق دریافت ما به ازای کار خود باشد.

شرط سوم) مالکینی که زمین مزروعی خود را به تصرف میدهند.

شرط چهارم) استمرار عمل: عمل زارع موقتی نباشد و مستمر باشد.

پیش بینی و عدم پیش بینی حق زارعانه در عقد

پیش بینی و عدم پیش بینی حق زارعانه در عقد

حق زارعانه چه در عقد پیش بینی شده باشد چه پیش بینی نشده باشد به زارع تعلق می گیرد. حق زارعانه از تعهد های فرعی است که بر گردن مالک است و باید آن را پرداخت کند که به صورت شرط ضمن عقد می باشد و حتی اگر چنین شرطی در عقد ذکر نشود به لحاظ عرفی و اینکه عرف این تعهد را برای مالک میداند به منزله ی ذکر در عقد است.

ماده ۲۲۵ قانون مدنی ذکر می کند بودن امری در عرف و عادت به طوری که عقد بدون تصریح هم منصرف آن باشد به منزله ذکر در عقد است.

چه زمانی زارع میتواند حق زارعانه خود را از مالک درخواست کند؟

تا زمانی که ملک در اختیار زارع است نمی‌تواند حق زارعانه را از مالک درخواست کند و زمانیکه ملک از اختیار و تصرف زارع درآمد می‌تواند حق زارعانه خویش را از مالک درخواست کند .

برای ایجاد حق زارعانه چه باید کرد؟

همانطور که در بالا گفته شد حق زارعانه حتی اگر در عقد ذکر نشود؛ زارع مستحق دریافت آن است اما برای به وجود آمدن این حق زارع باید و جود اذن (اجازه) مالک یا قرارداد بین خودش و مالک را اثبات کند.

حق زارعانه و انتقال آن

یکی از ویژگی های حقوق مالی که حق زارعانه هم شامل آن می شود قابل نقل و انتقال بودن این حقوق برای دارنده آن می باشد. شخصی که دارای حق زارعانه است می‌تواند آن را به هر شخصی که بداند منتقل کند مگر اینکه این حق را به شکل ارادی از خود سلب کرده باشد

حق زارعانه بعد از فوت نیز از بین نمی رود و ورثه به نسبت سهم الارث خود از آن سهم می برند.

حق ریشه چگونه اسقاط می شود

حق ریشه چگونه اسقاط می شود

اگر زارع در مدتی که زمین در دست اوست فوت شود حق زارعانه به ورثه او می رسد همچنین اگز زمین به زارع دومی داده شود زارع اول می تواند حق زارعانه خود را به او منتقل کند چرا که حق زارعانه حقی است مالی و قابل انتقال .

حق مالی قابل اسقاط است یعنی شخص میگوید من حق خودم را نمی‌خواهم (حق زارعانه ام را نمی خواهم) در مورد اسقاط حق زارعانه تا وقتی که زارع، اعمالی که مستحق حق زارعانه است، مانند آبیاری کردن، سم پاشی و … انجام ندهد؛ نمی‌تواند حق زارعانه اش را اسقاط کند چرا که اسقاط ما لم یجب است یعنی اسقاط حقی است که هنوز بوجود نیامده و زمانیکه کارهایی که برای آبادانی زمین انجام داد می تواند حقش را اسقاط کند.

میزان بهای حق زارعانه یا حق ریشه چگونه تعیین می شود

اگر زارع و مالک در ابتدا در مورد بهای حق زارعانه به توافق برسند در اینصورت مشکلی بوجود نمی آبد ولی اگر به توافق نرسند توسط کارشناس ارزیابی و میزان آن تعیین می شود.

در تعیین بها عواملی موثر است از جمله: مدت زمانیکه زارع در ملک بوده، کارهایی که انجام داده است، موثر بودن کارهایی که انجام داده است، مقدار هزینه ای که کرده است و اینکه چه مقدار بر قیمت اصل ملک افزوده شده است.

زارع کجا شکایت کند؟

از آنجا حق زارعانه حق مالی است مطابق مواد آیین دادرسی مدنی زارع میتواند در محل زندگی مالک شکایت کند و اگر قرارداد اجاره یا مزارعه ای بین آن ها باشد علاوه بر محل زندگی مالک می‌تواند محلی که عقد اجاره یا مزارعه منعقد است نیز شکایت کند

اگر شخصی بدون اجازه مالک عملی در زمین انجام دهد آیا مستحق حق زارعانه است؟

خیر، چرا که این حق در صورتی بوجود می آید که زارع با اذن مالک اعمال را انجام داده باشد. و اگر اذن و قرادادی بین مالک و زارع نباشد عنوان غصب پیدا می کند.

نتیجه گیری

حق زارعانه جز حقوق مالی می باشد که به زارع تعلق می گیرد و برای کار و فعالیتی است که زارع به طور مدام و مستمر در یم زمین زراعی انجام داده یا حفظ مرغوبیت آن را به عهده گرفته است.

بنابر نظر هیات وزیران حق زارعانه همان حق ریشه می باشد که قیمت هزینه ها و زحمت هایی است که کشاورز دریک ملک متحمل شده است.

حق زارعانه قابل انتقال می باشد و بعد از فوت نیز به ورثه منتقل می گردد.

23 نظرات
  1. حسین می گوید

    نحوه انتقال حق ریشه با مبایعه نامه اعتبار دارد؟

    1. وکیل تاپ می گوید

      بله اعتبار دارد

  2. محمد می گوید

    سلام یک باغ نخل خرما هزار متری رو پدرم از حدود سال ۵۸ نگهداری کرده وسال ۸۴ بدست من رسیده آیا حق ریشه ب من چه مقدار تعلق میگیره زمین قبلا ارزشی نداشت اما الان کنارش جاده کشیدن ….

  3. حسن ریزان می گوید

    سلام ۲ قطعه زمین موروثی که در شرح مدارک قلمستان به اضافه دو باب اتاق از آن یاد شده وجود دارد که یک خانواده ادعا میکنند که سالهاست از آن نگهداری کرده اند و در آن درخت میوه کاشته و از ثمر آن بهره برده اند.
    و تا بحال از ثمر درختان چیزی به وراث نداده اند و حال ادعا میکنند که برای نگهداری زمین ها باید به آنها مبلغ ی پرداخت شود .
    لازم به توضیح است که هیچ قراردادی از گذشته تا حال وجود ندارد فقط چون زمین در گذشته متعلق به دائی و مادرشان بوده
    درخواست این حق را میکنند .

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام باید براساس شهادت شهود حق زارعانه را اثبات ونسبت به دریافت سهم زراعت خود اقدام نمایید

  4. ستار می گوید

    ما حدود ۶۰ سال در زمین شخصی کار کردیم حالا بدون هیچ دلیل منطقی اومده و میگه از زمینم برید بیرون و میخوام یکی دیگه رو زمینم کار کنه،آیا اگه ما شکایت کنیم به ما حق ریشه یا زارعانه تعلق میگیره؟

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام اگر صرفا اجیر باشین نه ولی عقدمزارعه داشته باشین حق زراعت دارید

  5. احمد احمدی می گوید

    سلام
    نحوه محاسبه حق زارعانه و حق ریشه، چگونه است،لطفا یک مثال برای هر کدام بیاورید.

  6. سید سجاد هاشم نیا می گوید

    حق ریشه چگونه از صاحب زمین بگیرم

    1. وکیل تاپ می گوید

      حق ریشه نداریم ولی محصول ریشه برای شماست و میتوانید بابت زمین به ایشان اجرت المثل بدین

  7. حسین کشاورز می گوید

    سلام وعرض ادب
    مدت ۴۵سال است درمزرعه ای بصورت حق العمل (درصد ازمحصول)کارمی نمایم .کاراینجانب رسیدگی به تمام مسایل کشاورزی ،ازجمله تأمین کارگر مورد نیاز،رسیدگی به تهیه نهاده ها اعم از کود وسم وبذروتمام اموری که یک مزرعه نیاز دارد کاشت داشت وبرداشت ،ضمنا ساعت کاری وجود نداره شبانه روزی باید آماده باشی .آیا اینجانب حقی دارم یانه ضمنا حق العمل خویش را براساس قرارداد سالانه در یافت نموده ام .لازم به ذکر است دراین مدت برخی ازاراضی را که بایر بوده است آباد وازهر نظر ارزش ملک چندین برابر افزایش پیدا کرده است لطفا راهنمایی کنید
    اگرامکان دارد کتبی درهمین صفحه عنایت فرموده راهنمایی فرمایید.
    (زکات العلم فانتشره)
    سپاسگزارم

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام اگرکارشما حق العمل بوده شما میتوانید اجرت حق العملی را مطالبه نمایید

  8. حسین کشاورز می گوید

    سلام باعنایت به اینکه می فرمایید قبلا این سوال پرسیده شده پاسخ را چگونه می‌توانم دریافت کنم

  9. حسین کشاورز می گوید

    سپاسگزارم

  10. حسین زارع می گوید

    باسلام در مزرعه ای حدود ۵۰سال است به صورت درصدی کارمی نمایم
    اکنون توان کار ندارم آیا حق ریشه بمن تعلق می‌گیرد چگونه لطفا راهنمایی فرمایید

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام اگربعنوان اجیر باشین نه ولی اگربعنوان حق ریشه کارکرده باشین بله تعلق میگیرد بسته به توافق وقرارداد شما

  11. علی بازیار می گوید

    سلام بنده حدود ۱۵ سال زمین زراعی به مساحت ۱۳ هزار متر را بصورت اجاره ای و نصف کاری کشت برنج می کنم که بصورت عقد قرارداد فیمابین هر ساله می باشد.
    آیا حق زارعانه تعلق می گیرد؟
    اگر پاسخ مثبت هست لطفا راهنمایی بفرمائید. متشکرم

  12. جعفر می گوید

    سلام من ۱۰ سال از ملک زراعی ۷ هکتار نگهداری کرده وبا اجازه مالک کشاورزی نموده ام زمین بدون آب میباشد

  13. مقتدر می گوید

    سلام زمین زراعیی در سال ۴۲به مستاجر براساس قرار داد اجاره واگذار شد .وزمین زراعی حدودا ۴۰سال در تصرف مستاجر و سپس وراث قانونی او بوده .سپس وراث مالک مراجعه ونزد محاکم قضایی رفتند .ویکباره دیگر وراث متوجه شدند که یکی از وراث مستاجر کل زمین را به نام خود سند مالکیت گرفته و فروخته .حالیه از کجا و چطور متوجه شوند در بین مالک ووارث چه اتفاقی صورت گرفته که سند مالکیت به نام یکی از وراث صادر شده ؟؟؟؟واینکه آیا وراث دیگر می توانند سند صادر شده را ابطال کنند .؟؟چرا دادگاه بقیه ی وراث را به حضور نخواسته وفقط یکی از وراث با مالک اصلی در دادگاه حاضر شدند ؟؟؟

  14. ناشناس می گوید

    سلام زمین زراعیی در سال ۴۲به مستاجر براساس قرار داد اجاره واگذار شد .وزمین زراعی حدودا ۴۰سال در تصرف مستاجر و سپس وراث قانونی او بوده .سپس وراث مالک مراجعه ونزد محاکم قضایی رفتند .ویکباره دیگر وراث متوجه شدند که یکی از وراث مستاجر کل زمین را به نام خود سند مالکیت گرفته و فروخته .حالیه از کجا و چطور متوجه شوند در بین مالک ووارث چه اتفاقی صورت گرفته که سند مالکیت به نام یکی از وراث صادر شده ؟؟؟؟واینکه آیا وراث دیگر می توانند سند صادر شده را ابطال کنند .؟؟چرا دادگاه بقیه ی وراث را به حضور نخواسته وفقط یکی از وراث با مالک اصلی در دادگاه حاضر شدند ؟؟؟

  15. سيداكبرحوائجى می گوید

    باسلام:درسال١٣٣٩طى يك قراردادمالك يك قطعه باغ مبنى بررسيدگى وباغبانى به پدرم بمدت پنج سال واگذارگرديده كه به علت عدم حضور مالك وفوت مرحوم پدرم درسال ١٣٥٢تا كنون باغ دراختيارماميباشد،البته سال گذشته يكى ازوارث ان براى دوتاازماخلع يدگرفته والآن باغ دراختياربرادرم است،آياوارث پدرم هركدام جداگانه مى تواننددادخواست حق ريشه تنظيم نمايد

  16. مختاری می گوید

    سلام ، پدرم از سال ۵۷ تا۸۳درزمین های کشاورزی یکی از فامیل کشت وزرع میکرد ودر یک قطعه از زمین ها قلمه کاشتندبعد از ۸۳ کل زمین ها را فروختند به شخص دیگری که این شخص قلمه ها را پارسال قطع کرده فروخته،حال سوال بنده این است که این قلمه ها حق ایشان بوده یا پدر من،ضمنا مالک قبلی هیچ اشاره ای به فروختن قلمه به ایشان نکرده

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام درخت ونهال واصله متعلق به مالک درخت هست هرچند در زمین دیگری باشد

زمان پاسخ به دیدگاه شما از طرف وکلای سایت وکیل تاپ ۴۸ ساعت می باشد. درصورت نیاز به مشاوره فوری حقوقی میتوانید از این لینک نسبت به پرسش سوال خود اقدام کنید.



سوالات خود را از ما بپرسید

وکلای پایه یک ما اماده پاسخ به سوالات شما هستند

3 + 5 =