دانستنی های به روز هبه

در تعریف عقد هبه وقتی شخصی مالی از دارایی خود به دارایی شخص دیگری بدون اینکه چیزی دریافت کند بصورت رایگان و مجانی انتقال می دهد بدون اینکه بدهی به او داشته باشد یا بخواهد وفای به عهد کند هبه اتفاق می افتد.

قوانین مربوط به هبه

  • ماده ۷۹۵: هبه عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجاناً به کس دیگری تملیک میکند تملیک‌ کننده واهب طرف دیگر را متهب، مالی را‌که مورد هبه است عین موهوبه می گویند.
  • ماده ۷۹۶: واهب باید برای معامله و تصرف در مال خود اهلیت داشته باشد.
  • ماده ۷۹۷: واهب باید مالک مالی باشد که هبه می‌کند.
  • ماده ۷۹۸: هبه واقع نمیشود مگر با قبول و قبض متهب اعم از اینکه مباشر قبض، خود متهب باشد یا وکیل او و قبض بدون اذن واهب اثری ‌ندارد.
  • ماده ۷۹۹: در هبه به صغیر یا مجنون یا سفیه قبض ولی معتبر است.
  • ماده ۸۰۰: در صورتی که عین موهوبه در ید متهب باشد محتاج به قبض نیست.
  • ماده ۸۰۱: هبه ممکن است معوض باشد و بنابراین واهب میتواند شرط کند که متهب، مالی را به او هبه کند یا عمل مشروعی را مجاناً بجا آورد
  • ماده ۸۰۲: اگر قبل از قبض، واهب یا متهب فوت کند هبه باطل میشود
  • ماده ۸۰۳: بعد از قبض نیز واهب میتواند با بقاء عین موهوبه از هبه رجوع کند مگر در موارد ذیل:
  1. در صورتی که متهب پدر یا مادر یا اولاد واهب باشد
  2. در صورتی که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد
  3. در صورتی که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شده یا متعلق حق غیر واقع شود خواه قهراً مثل اینکه عین موهوبه برهن داده شود.
  4. در صورتی که در عین موهوبه تغییری حاصل شود
  • ماده ۸۰۴: در صورت رجوع واهب نماآت عین موهوبه اگر متصل باشد مال واهب و اگر منفصل باشد مال متهب خواهد بود.
  • ماده ۸۰۵: بعد از فوت واهب یا متهب رجوع ممکن نیست.
  • ماده ۸۰۶: هر گاه داین طلب خود را به مدیون ببخشد حق رجوع ندارد.
  • ماده ۸۰۷: اگر کسی مالی را به عنوان صدقه به دیگری بدهد حق رجوع ندارد.

 

هبه

 ویژگی های عقد هبه

هبه عقد تملیکی در اثر عقد هبه، حق مالکیت مال مورد هبه از واهب(هبه کننده) به شخص متهب(هبه گیرنده) انتقال می گیرد.

هبه عقد عینی است

عقد هبه با توافق و تراضی دو طرف اتفاق نمی افتد و شرط صحت هبه قبض به عبارت: دیگر هبه زمانی اتفاق می افتد که شخص هبه کننده، مال مورد هبه را به متهب تحویل دهد و هبه گیرنده تحویل گیرد ولو اینکه عملا استفاده ای نکند.

 هبه عقد رایگان

مجانی بودن هبه یعنی که در عقد هبه چیزی رد و بدل نمی شودوبا مبادله جمع نمی شود، هرچند که عوض ارزشش خیلی کمتر از مورد هبه باشد مثلا اگر شخص در قبال هدیه ی خانه ی ۳۰۰ میلیونی خود یک خودرو به ارزش ۴۵ میلیون بگیرد در این حالت عقد هبه واقع نمی شود اما شرطی که دارای ارزش مالی باشد با مجانی بودن هبه منافاتی ندارد.

دانستنی های به روز هبه

هبه مبتنی بر مسامحه

چون هبه معمولاجهت گذشت و بخشش است پس علم اجمالی به ان کفایت می کند: اگر طلبکار میزان طلب خود را نداند و آن را به شخص بدهکار ببخشید هبه واقع شده و صحیح است.

هبه عقد جایز است

هرگاه واهب بخواهد می تواند رجوع کنداما عقد به فوت هریک از طرفین (منفسخ) منحل نمی شود.


بیشتر بخوانید: آیا در قانون هبه معادل بخشیدن است؟


رجوع از هبه

رجوع از هبه تنها دربرابر متهب قابل اعمال می باشد یک عمل حقوقی یک طرفه از نوع ایقاع یعنی قائم به شخص واهب بوده و رجوع از هبه سبب می شود که مال موهوب(مورد هبه) و برخلاف منافع منفصل‌که متعلق به متهب خواهد بود منافع متصل آن بلافاصله به مالکیت واهب باز گردد برخلاف در صورتی که  در زمان مالکیت متهب عیب یا نقصی در مال موهوب به وجود آمده باشد واهب پس از رجوع حق مطالبه هیچگونه ارش یا خسارتی نخواهد داشت.

اشتباه در شخصیت هبه گیرنده

در عقد هبه، شخصیت متهب علت عمده عقد، لذا در صورت اشتباه در شخصیت شخص هبه گیرنده هبه باطل است در حالتی که شخص هبه گیرنده را فرزند برادر خود می دانسته بعدا مشخص شده که نبوده پس هبه باطل است.

دانستنی های به روز هبه

 

هبه های غیر قابل رجوع

اصولا واهب می تواند پس از انعقاد هبه از آن رجوع کند، مگر در موارد ذیل، که واهب حق رجوع از هبه را ندارد:

  • در صورت تلف شدن عین موهوبه: در حالتی که مال مورد هبه تلف و یا اتلاف شود قابل رجوع نیست.مانند اینکه انگشتری در دریا بیفتد.
  • در صورتی که متهب پدر یامادر یا اولاد واهب باشد: در این صورت هبه عقدی لازم است و نمیتوان رجوع کرد. یعنی مال مورد هبه قابل پس گرفتن نیست..
  • در صورتی که هبه معوض شده: یعنی وقتی که هبه با شرط عوض باشد قابل رجوع نیست؛ مگر اینکه آن شرط انجام نشده باشد.برای مثال: شخص الف در قبال ماشین خود به دیگری که هدیه کرده شرط میکند که شخص ب نقاشی خانه ی وی را به عهده بگیرد. تا زمانی که شخص ب نقاشی را انجام نداده باشد شخص الف می تواند هبه خود را برگرداند اما اگر شخص نقاشی را کرده باشد دیگر هبه قابل پس گرفتن نیست.
  • در صورتی که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شده است: مثال اگر شخص الف ماشین خود را به شخص ب هبه کند و شخص ب به هر عقدی مثل بیع، صلح یا معاوضه ماشین را به شخص ج بدهد دیگر ماشین قابل برگشت به شخص الف نیست.
  • در صورتی که در عین موهوبه تغییرحاصل شده باشد: منظور از تغییر، تغییر عرفی یا نه تغییر ماهیت منظور پارچه ای که تبدیل به لباس شود این مال مورد هبه قابل برگشت نیست.

 اثر قبض در تملیک

چون قبض(به تصرف در آوردن) از شرایط عقد هبه می باشد، باید با اذن و اراده هبه دهنده حال اگر متهب بدون اجازه مال مورد هبه به تصرف خود دراورد عقد هبه تحقق پیدا نمی کند و ید متهب غاصبانه یعنی در مورد تلف و ناقص شدن مسئولیت دارد.

هبه مال مشاع

بنابر نظر دکتر کاتوزیان هبه مال مشاع در صورتی که تصرف در آن به حقوق دیگران صدمه ای وارد نکند هیچ ایرادی ندارد.

چنانچه عین موهوبه مشاع باشد و شریک یا شرکای دیگر، حاضر به تسلیم نباشند، بنابر نظر دکتر کاتوزیان دادن اجازه از حقوق شرکا می باشد و نباید آن را به عنوان تکالیف آنها بدانیم .در این حالت شریک مال مشاع میتواند جلوگیری کند از دخل و تصرف دیگران، مگر در مواردی خاص مانند محل های مشترک عبور و مرور بیشتر در مورد قسمت مشاعات یک ساختمان که موجب معطل ماندن ملک مشاع می شود اتفاق خواهد افتاد.

هبه

نکات کاربردی عقد هبه

در موردی که ولی یا قیم محجور، مالی را که در قبض خود دارد، به مولی علیه خود هبه نماید، نیازی به قبض نیست و با وقوع تراضی، عقد هبه واقع می شود.اما هرگاه مال موهوب هنوز به تصرف واهب در نیامده باشد، مانند: مبیع پیش از تسلیم به خریدار یا مالی که دیگری راغصب نموده ،قبض باید به ولایت و قیومت واقع شود

  • اگر حیوانی توسط واهب به متهب هبه داده شود و حیوان دارای حمل شود حمل از نمائات و منافع منفصل محسوب می شود. بنابراین اگر در این حالت که حمل درشکم مادر است،واهب(هبه دهنده) رجوع کند،حمل متعلق به متهب(هبه گیرنده) می شود.
  • هرگاه در اثرکار و عمل متهب درعین مال مورد هبه،ارزش و قیمتی اضافه گردد،درحالتی که واهب از هبه ی خود رجوع کند ،متهب مستحق افزایش قیمتی خواهد بود که در اثر کار او در عین موهوبه بوجود آمده است
  • واهب می تواند محل مصرف آنچه را که بخشیده است معین کند.مثلا اگر فردی بنام محمد میزان ۲۰۰میلیون به دوستش پرداخته تا صرف هزینه درمان مادرش رابدهداین هبه صحیح میباشد حتی اگر هزینه درمان بیش از مبلغ ۲۰۰ میلیون بشود.
  • اگر شخصی مالی را به مکان، یا موسسه یا سازمانی هدیه کند که خود او هم از آن منتفع شود هبه صحیح است. وقتی شخصی مکانی جهت احداث انجمن علمی هبه کند و خود در آن شرکت کند واز آن مکان منتفع شود هبه صحیح می باشد.
  • اگر شخصی به موجب قرارداد یا شرط ضمن عقد تعهد نماید که مالی را به دیگری ببخشد، مثل اینکه فرد بگوید اگر به فرزندم ریاضی یاد بدهی ماشینم را به تو هدیه می دهم و خود هبه پس ازتحویل خودرو اتفاق می افتد این اقدام راباید تعهد به هبه نامید و خود هبه با ایفا و اجرای تعهد واقع می شود.
  •  هبه عقد تملیکی است و موضوع آن باید مال باشد( عین،منفعت،دین )،بنابراین حقوق غیر مالی مانند ولایت، زوجیت، اهلیت و عناصر احوال شخصیه نمی تواند موضوع هبه باشد این درحالی است اثرهبه انتقال مالکیت و شامل انتقال حقوق نمی شود مانند حق ارتفاق، حق انتقاع، حق تحجیر، حق شفعه.

دانستنی های به روز هبه

هبه ناشی از عقد باطل

در عقد هبه به عنوان عقد رایگان مانند سایر عقود معوض، قبض به باطل ید ضمانی است یعنی اینکه اگر متهب هبه ای را ناشی از عقد باطل به تصرف خود گرفته مسئولیت تلف، قصان آن را به عهده دارد. آن را باید به مالک آن برگرداند

 

مشاوره حقوقی فوری

مشاوره تخصصی تلفنی و متنی آنلاین با وکلای سراسر کشور

28 نظرات
  1. نادیا غ می گوید

    ده سال بعدازفوت پدرم برادروخواهرام در دست نوشته ای اعلام کردند که نسبت به مالکیت زمینی که طبق وصیت شفاهی پدرم به من ارث رسیده بود،هیچ ادعایی ندارند وزمین به تصرف من درومد ومن داخلش نهال کاشتم وعملیات ابرسانی انجام دادم وموفقیت اولیه احداث اقامتگاه بوم گردی رو در زمین مزبور گرفتم.الان بعداز ۳ سال برادرخواهرام پشیمون شدن ومیگن ما سهمگین رو میخایم. میتونن سهمشان رو ازم بگیرن؟

    1. وکیل تاپ می گوید

      سلام خیر ادعای انها مسموع نیست

  2. شریفی می گوید

    سلام اگر کسی زمین های کشاورزی خود را به احدی از فرزندانش هبه کند و بگویند در قبال مکه به باید خودم و مادرت را تا زمانی ک زنده هستیم نگهداری کن و بعد از ۱۵سال نگهداری متهب از واهب .واهب فوت شود و ۱۵ سالم مادرش را نگهداری کنه و متهب فوت شود آیا هبه باطل میگردد

    1. وکیل تاپ می گوید

      خیر

  3. پیری می گوید

    سلام پدربزرگ من زمانی که فوت کرد تمام اموال خود را به ۴ پسر خود یا فروخت با هبه کرد الان مادر من تقاصای گرفتم مال رو دارد ایا ورود به این قصیه موفقیت دارد یانه ؟در صمن پدر بزرگ من در طرف ۶یا هفت ماه چند بار مراجعه به دکتر و بستری داشته ایا میشود به این موارد استناد کرد که در مریصی شخص مورد نطر اموال رو گرفته اند

    1. وکیل تاپ می گوید

      سلام خیر نمیشود مگر جعل کرده باشند

  4. شلفی می گوید

    سلام ، شخصی زمین خود را به برادرش هبه کروه و رسید داده ، ایا پس از مدتی ، خود یا فرزندانش می توانند ادعای زمین کنند؟

    1. وکیل تاپ می گوید

      سلام خیر مالکیت زمین منتقل شده

  5. خان می گوید

    سلام و ادب .قبض ملک مشاع موهوبه چه طور ممکن است؟ایا استناد قاضی به ماده ۴۳ ق ا ا م در خصوص اینکه قبض هبه در صورتی صحیح میباشد که بتوان که کل ملک مشاع را تخلیه نمود وگرنه اگر شرکا تخلیه نکنن هبه باطل است؟با تشکر

    1. وکیل تاپ می گوید

      سلام در هبه قبض نشود عقد صحیح نیست

  6. سعید می گوید

    با سلام و تبریک سال نو
    از پدرم یک ساختمان شامل ۴ واحد بجا مانده. (ساختمان فاقد پایان کار بوده و واحدهای آن تفکیک نشده اند و هزینه های شهرداری و دارایی ساختمان مانده است.)
    آیا پدرم می‌توانسته واحدهای آنرا هبه کند؟

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام بله

  7. آرش صادق می گوید

    در هنگام‌ زندگی مشترک خانه ای در تهران خریدم به این صورت که ابتدا در بنگاه نصف مبلغ را پرداختم و مابقی را قرار شد در محضر با چک تقدیم کنم با خواهش و تمنای خانم ‌اصرارش قرار بر هبه نصف ملک را شفاهی گذاشتیم در هنگام حضور در محضر درخواست کردم نصف ملک‌به نام خانم شود و مالک ‌و بنگاه پشت قولنامه توضیح دادند که‌ بنا به درخواست من نصف ملک‌ بنام‌ خانمم منتقل می‌شود الان اختلاف شدید داریم و قصد رجوع هبه دارم آیا مشکلی ندارد دادخواست رجوع هبه و قبول میشود؟؟

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام اگر انتقال در دفتر خانه و به صورت رسمی انجام شده باشد قابل رجوع نمی باشد

  8. مجتبی می گوید

    درود بر شما . در سال ۹۱ مادر زنم زمینی به من هدیه داد که در آن خانه بسازم . بنده هم در همان زمان سروع به ساخت و ساز کردم و ساختمانی در آن زمین ساختم بعد از سکونت و پس از چندین سال که همسرم فوت شد ایشان بارها به من مراجعه کرده که اید خانه را به من بدهی چون زمین ازمن است . از ابتدا ی ساخت تا کنون ساختمان در اختیار بنده است و تی چند سالی است که یک طبقه به مستاجر داره ام .

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام چون هبه شده متعلق بشماست مگراینکه مال غیر هبه شده باشد

  9. مجتبی می گوید

    درود بر شما . در سال ۹۱ مادر زنم زمینی به من هدیه داد که در آن خانه بسازم . بنده هم در همان زمان سروع به ساخت و ساز کردم و ساختمانی در آن زمین ساختم بعد از سکونت و پس از چندین سال که همسرم فوت شد ایشان بارها به من مراجعه کرده که این خانه را بایدبه من بدهی چون زمین ازمن است . از ابتدا ی ساخت تا کنون ساختمان در اختیار بنده است و حتی چند سالی است که یک طبقه به مستاجر داره ام .

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام بسته به اینکه چجوری هدیه داده رسمی یا لفظی

  10. پدرام می گوید

    با سلام ، بنده ماشین خودم رو به خانمم هبه کردم، وقبل از اینکه ایشون ماشین رو بفروشند اظهارنامه دادگاه برای ایشان فرستادم که صرفا اذن انتفاع دارید و ماشین را برگردانید، الان ایشان ماشین را فروخته ولی هنوز انتقال سند رسمی نداده، آیا رجوع از هبه در این شرایط ممکن است؟؟

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام بله میتوانید رجوع نمایید

  11. محمد حسن میرزاده می گوید

    سلام ۲۵سال پیش قطعه زمینی به پسر عمه خود توسط پدرم با این متن که به فلانی واگذار کردم بعد بصورت شفاهی اعلام کرد مبلغ آنرا پرداخت خواهم کرد ولی تاکنون پولی پرداخت نکرده و الان قصد فروش زمین را دارد نوشته ای که از پدر بنده دارد در دو خط و بصورت غیر رسمی و دست نویس است نتیجه چیست

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام:میتوانید قراردادخودتان را فسخ نماییدچون مبلغی پرداخت نشده است.

  12. علی می گوید

    سلام،پدرم ۳۷ سال پیش زمینی را در روستا هبه داده است به جهادسازندگی برای احداث حمام ،آنها هم ساختند ولی هیچوقت استفاده نشد و الان تبدیل شده به ساختمان مخروبه و فرسوده
    آیا پدرم میتواند ساختمانی برای سکونت خودش آنجا بسازد در ضمن پدرم هیچ مبلغی بابت هبه دریافت نکرده

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام:خیرنمیتواند رجوع نماید.

  13. صبا میراب بان می گوید

    با سلام و عرض خسته نباشید
    پدر من منزل مسکونی بزرگی و زمین زراعی بزرگی داشت که خود در آن مینشست و کار میکرد و بر اثر بحثی زمین و منزل مسکونی خود را با دست نوشته ای در سال پنجاه و پنج مثل یک شوخی به پدرش بخشید و البته پدربزرگمان هم میدانست که این فقط یک شوخی ست و هیچ ترتیب اثری نداد. و بعد از آن هم خود پدرم در آن زمین و آن منزل تا سالها کار و زندگی کرد و تقریبا بعد از ده سال از آن ماجرا پدرم منزل مسکوتی و زمین زراعی را که به نام خودش،بود فروخت و تقریبا بعد از یک ماه دوباره آن را خرید و از همان خریداران پس گرفت و تقریبا بعد از یک سال پدربزرگم فوت کرد. بعد از آن پدرم سالها در آن زمین کار کرد و در آن خانه زندگی گردیم، و بعد از ده سال پدرم هم فوت کرد و ما وراث پدرم هم در ان خانه زندگی و هم در آن زمین کار کردیم و هیچ مدعایی نداشت، تا اینکه الان بعد از چندین سال عمویم ادعای هبه آن زمین و منزل مسکونی بر طبق آن کاغذ پاره دست نویس را دارد! میخواهم بدانم آیا عمویم میتواند چنین ادعایی کند و اکنون این خانه و آن مزرعه که بدون تغییر مانده متعلق به وراث پدرم یا پدربزرگم میباشد؟!
    با تشکر

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام:چون هبه بصورت عادی بوده وصورت مجلس ان نیز پاره شده لذا هیچ سندیتی ندارد.

  14. صبا میراب بان می گوید

    از راهنماییتون خیلی متشکرم
    اما من سوال دیگه ای هم داشتم و این بود که این کاغذ پاره نشده و متاسفانه موجود هست و دست عمویم هست. بلکه فقط کاغذ دستنویس و عادی بوده!
    اما هبه نبوده بلکه فقط یک شوخی بود و همه فامیل میدانستند که شوخی بوده اما الان عمویم از این شوخی میهواهد سواستفاده کند!

    بعد از آن ماجرا نیز پدرم یکبار این خانه و مزرعه را فروخته و دوباره خریده ، آیا این خرید و فروش دوباره این هبه را باطل نمیکند؟

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام:هبه بین پدر و فرزند قابل رجوع نیست اگر مدرکی دال بر اثبات ادعای خود داشته باشند می توانند در خواست مال مورد هبه نمایند.

زمان پاسخ به دیدگاه شما از طرف وکلای سایت وکیل تاپ ۴۸ ساعت می باشد. درصورت نیاز به مشاوره فوری حقوقی میتوانید از این لینک نسبت به پرسش سوال خود اقدام کنید.



سوالات خود را از ما بپرسید

وکلای پایه یک ما اماده پاسخ به سوالات شما هستند

چهار + 15 =