مهریه چیست و قوانین آن چگونه است؟

مهریه که به آن صداق و کابین هم گفته میشود و معادل لاتین آن نیز (dowry) می‌باشد عبارت است از مالی که مرد هنگام عقد نکاح به زن می پردازد و با وقوع عقد زن مالک آن میشود و مرد ملزم به پرداخت آن میگردد.
بنابر ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی «به مجرد عقد ، زن مالک مهریه می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید»

دسترسی سریع به عناوین:

مال موضوع مهریه باید دارای شرایط زیر باشد:

  • دارای ارزش مالی باشد و قابل خرید و فروش باشد. برای مثال هوا و آب دریا را نمی توان مورد خرید و فروش قرار داد. (ماده ۱۰۷۸ قانون مدنی)
  • زن بتواند به محض وقوع عقد آن را به ملکیت خود درآورد به عبارت دیگر از نظر شرعی و قانونی قابل انتقال باشد برای مثال، موقوفات و جاده ها و خیابان را نمیتوان مهریه قرار داد.
  • مال مورد مهریه متعلق به شوهر باشد. (ماده ۱۱۰۰ قانون مدنی)
  • معلوم باشد یعنی مقدار جنس و وصف و مشخص باشد. (ماده ۱۰۷۹ قانون مدنی)
  • معقول و قانونی باشد برای مثال، مواد مخدر و یا مشروبات الکلی را نمیتوان مهریه قرار داد.
  • قابلیت واگذاری به زن را داشته باشد یعنی شوهر بتواند آن را به زن تسلیم کند.

انواع مهریه

انواع مهریه

مهرالمسمی:

مهریه ای است که هنگام وقوع عقد بنا بر توافق طرفین تعیین می شود.

مهرالمثل:

چنانچه بین زن و مرد عقد نکاح واقع شده باشد و نزدیکی هم رخ داده باشد ولی مهریه هنوز تعیین نشده باشد و یا به دلایلی باطل و یا نامعلوم باشد، مهریه زن توسط دادگاه و براساس وضعیت خاص زن از جمله تحصیلات، سن، شرافت خانوادگی و متناسب با شأن وی تعیین می شود.

مهرالمتعه:

در صورتیکه مهریه هنگام وقوع عقد تعیین نشده باشد و بین زن و مرد نیز نزدیکی واقع نشده باشد زن مستحق دریافت مهرالمتعه میباشد.

مهرالسنه:

عبارت است از مهریه زنان و دختران پیامبر که مستحب است قراردادن آن به عنوان مهریه

تفاوت مهرالمثل با مهرالمسمی

تفاوت مهرالمثل با مهرالمسمی

اگر در زمان عقد طرفین بر سر مهریه توافق کنند و میزان آن را تعیین نمایند، مهرالمسمی به زن تعلق میگیرد. ولی چنانچه در زمان عقد تعیین نشده باشد و نزدیکی هم رخ داده باشد، مهرالمثل به زن تعلق میگیرد.

در چه شرایطی مهرالمثل به زن تعلق میگیرد؟

  • مهریه در زمان عقد تعیین نشده باشد.
  • مهریه مبهم یا باطل باشد. (مثلا خلاف شرع باشد مثل مشروبات الکلی)
  • مهریه ارزش مالی نداشته باشد. ( مثلا هوا )
  • عقد به هر دلیلی باطل باشد لیکن زن از این موضوع آگاه نباشد .
  • نزدیکی رخ داده باشد.
  • مهریه تعیین نشده باشد و شوهر بعد از نزدیکی، زن را طلاق دهد.

مهرالمثل بر چه اساسی تعیین می شود؟

مهرالمثل بر اساس عرف محل و وضعیت خاص هر زن، از جمله تحصیلات، سن و شأن خانواده تعیین می شود. برخلاف مهرالمسمی که توسط طرفین و هنگام عقد تعیین می شود مهرالمثل توسط قاضی و بادر نظر گرفتن شرایط خاص زن تعیین می شود.

تعیین مبلغ مهرالمثل بر اساس زمان عقد است یا نزدیکی؟

مهرالمثل بر اساس زمان نزدیکی تعیین میشود زیرا در این زمان است که مهریه بر عهده شوهر قرار می گیرد.

تفاوت مهریه در نکاح دایم و موقت

در نکاح موقت مهریه از شرایط صحت عقد است و باید به طور دقیق تعیین شود تا عقد نکاح به درستی واقع شده باشد و عدم تعیین و ذکر دقیق آن موجب باطل شدن نکاح موقت است ولی در نکاح دایم عدم تعیین آن لطمه ای به صحت عقد وارد نمیکند.

میزان مهریه

در قانون و شرع برای مقدار مهریه محدودیتی وجود ندارد و همانطور که در ماده ۱۰۸۰ قانون مدنی قید شده تعیین مهریه با توافق طرفین است.

تعیین اعضای بدن به عنوان مهریه

در قانون ماده ای به این امر اختصاص داده نشده لیکن از آنجایی که یکی از شرایط مهریه، داشتن ارزش اقتصادی میباشد؛ به نحوی که بتوان آن را خرید و فروش کرد.

لذا قرار دادن اعضای بدن شوهر به عنوان مهریه، غیر قانونی است و چنانچه زنی چنین مهریه ای را برای همسر خود قرار دهد قاضی معادل دیه آن را تعیین می کند. مهریه های غیر متعارف از قبیل یک کیلو بال مگس، دست چپ داماد به دلیل اینکه قابل تسلیم به همسر نمیباشند قانونی نبوده و ضمانت اجرا ندارند.

ولی قراردادن آن بعنوان مثال کاملا قانونی است و زن میتواند معادل پولی آن را نیز مطالبه نماید. مهریه های غیر مالی از قبیل فراگیری یک حرفه یا مهارت و یا انجام عملی خاص در صورتیکه خلاف شرع و قانون نباشد منع قانونی ندارد.

تفاوت مهریه عندالمطالبه با عندالاستطاعه

تفاوت مهریه عندالمطالبه با عندالاستطاعه

چنانچه زن مهریه خود را حین عقد به صورت عندالمطالبه شرط کرده باشد؛ به محض وقوع عقد، مالک نیمی از آن می‌شود و با وقوع اولین عمل زناشویی نیز مالک نصف دیگر آن می شود. ولی چنانچه زن مهریه خود را به صورت عندالاستطاعه شرط کرده باشد؛ فقط در صورت توانایی مالی مرد می تواند آن را مطالبه نمایند بنابراین توان مالی مرد را نیز باید به دادگاه اثبات نماید.

مهریه عندالمطالبه هر زمانی توسط زن قابل مطالبه است و ارتباطی با وضعیت مالی مرد ندارد ولی مطالبه مهریه عندالاستطاعه منوط است به توان مالی مرد به پرداخت مهریه.

در چه صورت به زن مهریه تعلق نمی گیرد؟

در صورتیکه نکاح بین زوجین باطل باشد و نزدیکی هم بین آنها رخ نداده باشد.

چنانچه هنگام عقد زوجین در مورد مهریه توافق نکرده باشند و زن فوت کند و نزدیکی هم رخ نداده باشد.

چنانچه نکاح بین زوجین فسخ شده و رابطه زناشویی هم بین آنها واقع نشده باشد.

پرداخت مهریه در صورت فوت شوهر

هنگام فوت شوهر و در صورتی که نزدیکی بین آنها واقع شده باشد زن مستحق دریافت تمام مهریه و در صورت عدم انجام نزدیکی، مستحق نیمی از آن است که از ماترک و وراث در صورت قبول تمام مهریه، قابل مطالبه است و فوت شوهر موجب از بین رفتن حق مطالبه مهریه نمی شود.

به روز بودن نرخ مهریه

به روز بودن نرخ مهریه

مطابق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی: چنانچه مهریه وجه رایج باشد، متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه محاسبه می گردد .

برای محاسبه مبلغ مهریه خود به نرخ روز، از فرمول زیر استفاده می نماییم:
مبلغ مهریه درج شده در عقدنامه × (عدد شاخصی که عقد در آن سال واقع شده تقسیم بر عدد شاخص سال جاری )

حق حبس و مهریه:

زن حق دارد تا دریافت کامل مهریه خود، از تمکین (انجام وظایف زناشویی) خودداری نمایند این حق در صورتی اعمال می شود که مهریه عندالمطالبه باشد.

قانون ۱۱۰ سکه در مورد مهریه

در صورت مطالبه مهریه توسط زن و عدم پرداخت آن توسط شوهر، تنها به میزان ۱۱۰ سکه آن، ضمانت اجرای زندان دارد و در صورتیکه شوهر مالی به نام خود داشته باشد، زن میتواند با معرفی ان به دادگاه باقیمانده مهریه خود را وصول نماید.


بیشتر بخوانید: تغییر هر ساله ی نرخ مهریه


پرداخت مهریه در صورت طلاق غیابی زن

طلاق غیابی زن از شوهر خود، تأثیری بر گرفتن مهریه ندارد و حتی در صورت جداشدن غیابی نیز قابل مطالبه است.

آیا بیماری روانی و جنون میتواند دلیلی بر عدم پرداخت مهریه توسط شوهر باشد؟

جنون چه در زن و چه در مرد از موجبات فسخ نکاح میباشد ولی مهریه ساقط نمیشود. مگر آنکه فسخ نکاح به دلیل جنون زن، قبل از نزدیکی رخ دهد که در اینصورت به زن مهریه تعلق نمیگیرد.

مهریه در قبال گرفتن حق طلاق

چنانچه زن بخواهد بدون دلایل موجه قانونی از شوهر خود بدون رضایت او طلاق بگیرد، میتواند با بخشش تمام یا جزیی از مهریه خود در قبال گرفتن طلاق از همسر با او توافق کند. ولی در این خصوص هیچ قانونی وجود ندارد و شوهر نیز هیچ الزامی به دادن طلاق همسر خود در قبال بخشش مهریه ندارد.

کدام اموال شوهر قابل مطالبه به عنوان مهریه نیستند؟

کدام اموال شوهر قابل مطالبه به عنوان مهریه نیستند؟

طبق ماده ۲۴ قانون اجرای محکومیت های مالی موارد زیر جز مستثنیات دین به شمار رفته و قابل مطالبه به عنوان مهریه نیستند:

  • مسکن مورد استفاده شوهر و خانواده و افراد تحت تکفل او
  • اثاثیه ضروری زندگی
  • وسیله نقلیه مورد استفاده ئ در شأن شوهر
  • کتاب ها و وسایل علمی و پژوهشی شخص
  • وسایل و ابزار امرار معاش کسبه و پیشه وران

شرایط پرداخت اقساطی مهریه

چنانچه زن مهریه خود را به اجرا گذارد و از دادگاه صدور اجراییه بگیرد، مرد ظرف یکماه از صدور اجراییه میتواند دادخواست اعسار دهد در غیر اینصورت حکم جلب او صادر خواهد شد. در صورتی که مرد در این بازه زمانی دادخواست اعسار دهد و پذیرفته شود مهریه قسط بندی میشود و چنانچه پرداخت دو یا سه قسط به عقب بیفتد، حکم جلب مرد صادر می شود.

دریافت مهریه از پدر شوهر

اصولا پدر شوهر هیچ تعهدی به پرداخت مهریه ندارد و مهریه دینی است بر گردن شوهر .

ولی چنانچه پدر شوهر، پرداخت مهریه پسرش را ضمانت نموده باشد زن می تواند بابت گرفتن مهریه اش به او مراجعه نماید.

به علاوه چنانچه پدر شوهر فوت نماید، زن میتواند از سهم الارث همسرش تا میزان مهریه خود برداشت نماید .

مهریه

“مهریه دین ممتازه است” به چه معناست؟

مهریه زن، جزء دیون ممتاز است؛ به این معنا که بر سایر بدهی های شوهر اولویت دارد.

برای مثال: چنانچه شوهر فوت نماید و یا ورشکست شود؛ ابتدا از اموال باقیمانده او مهریه زن پرداخت می شود و سپس بدهی سایر طلبکاران و وراث.

حق تقدم مهریه بر سایر بدهی ها و دیون شوهر

ازدواج مجدد زن هیچ تأثیری بر حق مطالبه مهریه او ندارد و او کماکان میتواند مهریه خود را در خواست و وصول نماید و اصطلاحا گفته می شود مهریه جزء دیون ممتازه به حساب می آید .

تفویض مهریه به چه معناست؟

زن می تواند اختیار تعیین مهریه خود را به شخص دیگری واگذار نماید که البته آن شخص نمی تواند بیشتر از مهرالمثل زن مهریه قرار دهد. به این عمل تفویض مهر و به این شخص مفوضۀ المهر می گویند.

نحوه مطالبه مهریه

نحوه مطالبه مهریه

مراجعه به دادگاه

زن می تواند با مراجعه به دادگاه دادخواست مطالبه مهریه خود را تقدیم نماید؛ و به دنبال آن حکم پرداخت مهریه به شوهر ابلاغ می گردد .

 اجرا از طریق اداره ثبت

در صورتی که مهریه اموالی از جمله پول و طلا و سکه باشد زوجه باید به دفتری که ازدواج در آنجا ثبت شده رجوع نماید؛ و اجرائیه دریافت نماید چنانچه شوهر دارای اموالی از جمله منزل و ماشین باشد، بهتر است به دفتر ثبت مراجعه و از این طریق اجرای مهریه را دریافت نماید.

نیاز به مشاوره رایگان با وکیل خوب دارید؟ بله، تماس فوری خیر

سوال حقوقی خود را مطرح کنید

وکلای متخصص ما در اسرع وقت به شما پاسخ خواهند داد

نیاز به مشاوره رایگان با وکیل خوب دارید؟ بله، تماس فوری خیر