حضانت فرزند در قانون ایران

طبق ماده ۱۱۶۸ ق.م: نگاهداری اطفال هم حق و هم تكليف ابوين است. طبق ماده ۱۱۶۹ ق.م. براي حضانت و نگهداري طفلي كه ابوين او جدا از يكديگر زندگي مي‌كنند، مادر تا سن هفت سالگي اولويت دارد و پس از آن با پدر‌ است‌.

بعد‌ از هفت‌ سالگي در صورت حدوث اختلاف، حضانت طفل با رعايت مصلحت كودك به تشخيص دادگاه مي‌باشد. در واقع نگهداری و تربیت فرزند را در حقوق ایران حضانت نامند.

حضانت فرزند چیست؟

با توجه‌ به‌ دو ماده‌ی ذکر شده، حضانت عبارت است از اقتداری که قانون به منظور نگاهداری و تربيت اطفال به ‌‌پدر‌ و مادر آنان اعطاء کرده است. در اين اقتدار حق و تکليف به هم در‌ آميخته‌ است‌.

حضانت سرپرستی و سلطه بر تربیت طفل است. حقوق پدر و مادر وسيله‌ی اجرای تکاليف آنان است و می‌توان آن را به دو عنصر نگهداری‌ و تربيت فرزند تجزيه کرد.

 

حضانت فرزند

مشاوره حقوقی فوری

مشاوره تخصصی تلفنی و متنی آنلاین با وکلای سراسر کشور

وظایف والدین در حضانت چیست؟

وظیفه والدین خلاصه می شود در نگهداری و تربیت اطفال. منظور از نگهداری به کار بردن وسایل لازم برای بقا و رشد و نمو و بهداشت جسمی و روحی طفل مانند خوراک، پوشاندن لباس پاکیزه، تمیز نگهداشتن طفل، گذاردن در تخت پوشاندن روی او، شستشوی لباس و امثال آن و آنچه که سن طفل اقتضای آن را دارد و چنانچه طفل بیمار گردد پزشک بردن و پرستاری از او.

در قانون مسئولیت مدنی از دو واژه نگهداری و مواظبت استفاده شده که نگهداری را اعم از مواظبت دانسته اند. نگهداری کودک مستلزم مخارجی است از قبیل اجرت رضاع، تامین وسایل کودک و امکاناتی که برای سلامت جسم و روح کودک نیاز است.

هزینه نگهداری کودک در واقع همان نفقه فرزند است که بر عهده پدر است. در صورت فوت یا غیبت پدر یا اعسار او هزینه حضانت و نفقه او برعهده جد پدری است.

تکلیف به تربیت اثر غیرمالی حضانت

طبق ماده۱۱۷۸ قانون مدنی عمده ترین اثر حضانت تربیت طفل است. تربیت طفل یکی از مسایل مهم در دیدگاه اسلامی است و آنچه که اهمیت تریبت طفل را بیشتر نشان می دهد این است که از دید قران انسان دارای فطرت پاک بوده و این تربیت است که فطرت پاک او را شکوفا می کند. این تربیت است فطرت انسان را شکوفا می سازد.

تدابیر و اقداماتی که داخل در حیطه تربیتی والدین قرار می گیرد به صورتی نیست که بتوان آن را دقیقاً مشخص نمود نحوه جامعه پذیر کردن طفل و آماده کردن او برای زندگی اجتماعی بسته به هر کودک و شرایط خانوادگی فرق می کند. چه بسا تدبیری باعث صلاح و سواد کودکی شود و تدبیری دیگر به کلی عنان تربیتی او را از دست متصدیان خارج می کند.

حضانت فرزنددر قانون ایران

شرایط حضانت کننده

شرایط شخص حضانت کننده عبارتست از:

  • اسلام
  • عقل
  • آزاد بودن
  • امانت داری
  • عدم ابتلا به بیماری های واگیردار
  • شرط ازدواج نکردن مادر

حق ملاقات

اگر پدر و مادر طفلی از هم جدا شوند و یکی از آنها عهده دار حضانت طفل باشد و پدر یا مادر صلاحیت حضانت نداشته باشد و این حق سلب شود از یک سو برای حمایت پدر یا مادری که حق حضانت خود را به دلیلی از دست داده است و از سوی دیگر به جهت رعایت مصلحت طفل در قانون مدنی و فقه امامیه ملاقات طفل با والدین در نظر گرفته شده است.

در قانون مدنی ماده۱۱۷۴ صراحتاً حق ملاقات را در نظر گرفته است. در صورتی که به علت طلاق یا به هر جهت دیگر ابوین طفل دریک جا سکونت نداشته باشند حق ملاقات با طفل را خواهند داشت.

حضانت فرزند

حضانت از فرزند نامشروع

در اسلام و به تبع آن مقررات ایران، فرزند نامشروع از برخی حقوق محروم است و دلیل آن نیز جلوگیری از زنا و ایجاد فرزند نامشروع اعلام شده است. به همین دلیل می گویند فرزند متولد از زنا به پدر و مادر ملحق نمی شود و از ایشان ارث نمی برد البته از آنجایی که فرزند نیاز به نگهداری دارد پدر و مادر که سبب ایجاد طفل نامشروع شده اند در نگاهداری از او بر دیگران اولویت دارند.

حضانت فرزند پس از طلاق

سوالی که پیش می آید این است که آیا در حضانت فرزند پس از طلاق آیا نوع طلاق موثر است؟

اگر طلاق توافقی باشد در حضانت فرزند تاثیری دارد؟ خیر قاعدتاً و قانوناً حضانت حق و تکلیف والدین است و نوع طلاق تاثیری در آن ندارد ولی اگر طلاق توافقی باشد زن و مرد می توانند در مورد حضانت توافق کنند.


بیشتر بخوانید: دانستنی های طلاق و فسخ نکاح


در مورد مادر این شرط وجود دارد که اگر پس از طلاق ازدواج کند حضانت فرزند از او سلب خواهد شد. طبق ماده۱۱۷۰قانون مدنی؛ اگر مادر در مدتي

كه حضانت طفل با او است مبتلا بجنون شود يا بديگري شوهر كند حق حضانت با پدر خواهد بود.

حضانت فرزند بعد از فوت پدر

بـراي حـضانت و نگهداري طفلي كه ابوين او جدا از يكديگر زندگي مي‌كنند، مادر تا سن هفت سالگي اولويت دارد و پس از آن بـا پدر‌ اسـت‌. بعد‌ از هفت‌ سالگي در صورت حـدوث اخـتلاف، حضانت طـفل بـا رعـايت مصلحت كودك به تشخيص دادگاه مي‌باشد.

حضانت در صورت فوت پدر با مادر است مگر اینکه مادر صلاحیت و شایستگی حضانت فرزند را نداشته باشد. طبق ماده۱۱۷۱ قانون مدنی؛ درصورت فوت يكي از ابوين حضانت طفل با آنكه زنده است خواهد بود هرچند متوفي پدر طفل بوده و براي او قيم معين كرده باشد.

حضانت اطفال درصورت فوت هردو والدین به جد پدری می رسد و درصورت نداشتن جد پدری حضانت به وصی می رسد.

حضانت فرزنددر قانون ایران

مرجع صالح برای دعوای حضانت فرزند

با توجه به قانون حمایت خانواده جدید، صلاحیت دادگاه خانواده در قانون جدید عبارتست از:

  • نامزدی و خسارات ناشی از برهم زدن آن
  •  نکاح دائم، موقت و اذن در نکاح
  •  شروط ضمن عقد
  • ازدواج مجدد
  • جهیزیه
  • مهریه
  • نفقه زوجه و اجرت المثل ایام زوجیت
  • تمکین و نشوز
  • طلاق، رجوع، فسخ  و انفساخ، بذل مدت و انقضاء آن
  • حضانت و ملاقات طفل
  • نسب
  • رشد، حجر و رفع آن
  • ولایت قهری، قیمومت، امور مربوط به نظر و امین مال محجوران و وصایت
  • نفقه اقارب
  • امور راجع به غایب مفقودالاثر
  • سرپرستی کودکان بی سرپرست
  • اهداء جنین
  • تغییر جنسیت.

مرجع صالح دادگاه خانواده است و هزینه دادرسی آن نیز غیرمالی است.

حضانت فرزنددر قانون ایران

چند نکته در باب حضانت

  •  رای وحدت رویه ۶۱۷ مورخ۱۳۷۶؛ بین طفل مشروع و نامشروع از جهت حقوق و تکالیف اصولاً تفاوتی وجود ندارد.
  • حضانت در لغت به معنای نگهداری است.
  • معنای اصطلاحی حضانت عبارتست از ولایت و سلطنت بر تربیت و متعلقات آن از قبیل نگهداری کودک گذاردن او در بستر و.. مانند آن.
  •  رضاع یا شیر دادن مادر به طفل جزء حضانت نیست.
  • مادر مجبور نیست که به طفل خود شیر بدهد مگر در صورتی که تغذیه طفل
  • به غیر شیر مادر ممکن نباشد.
  • نفقه اولاد بر عهده پدر است پس از فوت پدر یا عدم قدرت او به انفاق
  • به عهده اجداد پدری است با رعایت الاقرب‌فالاقرب در صورت‌نبودن پدر و اجداد پدری و یا عدم قدرت آنها نفقه بر عهده مادر است.
  • حضانت حق محض است یعنی هم حق و هم تکلیف است.
  • حضانت برای مادر حق قابل اسقاط و برای پدر تکلیف است.
  • هیچ یک از ابوین حق ندارند در مدتی که حضانت طفل به عهده آنها است از نگاهداری او امتناع کند در صورت امتناع یکی از ابوین‌ حاکم باید به تقاضای دیگری یا به تقاضای قیم یا یکی از اقرباء و یا به تقاضای مدعی‌العموم نگاهداری طفل را به هریک از ابوین که حضانت به عهده او‌ است الزام کند و در صورتی که الزام ممکن یا مؤثر نباشد حضانت را به خرج پدر و هر گاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تأمین کند.
  • مادر تا ۲ سال در مورد پسر و تا ۷ سال در مورد دختر بر پدر اولویت و تقدم دارد.
  • حضانت فرزنددر قانون ایران
  • برای نگاهداری طفل مادر تا دو سال از تاریخ ولادت او اولویت خواهد داشت پس از انقضاء این مدت حضانت با پدر است مگر‌ نسبت به اطفال اناث که تا سال هفتم حضانت آنها با مادر خواهد بود.
  • هر گاه در اثر عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت
  • حضانت او است صحت جسمانی یا تربیت اخلاقی طفل در‌ معرض خطر باشد محکمه می‌تواند به تقاضای اقربای طفل یا به تقاضای قیم او یا به تقاضای مدعی‌العموم هر تصمیمی را که  برای حضانت طفل‌ مقتضی بداند اتخاذ کند.
  • در صورت فوت یکی از ابوین حضانت طفل با آن که زنده است خواهد بود هر
  • چند متوفی پدر طفل بوده و برای او قیم معین کرده‌ باشد.
  • اگر مادر در مدتی که حضانت طفل با او است مبتلا به جنون شود یا به دیگری شوهر کند حق حضانت با پدر خواهد بود.
  •  هرگاه مادر طفل شوهر کند نگهداری طفل به پدر سپرده خواهد شد.
  • هرگاه مادر ازدواج کند و حضانت به پدر سپرده شود و ازدواج مادرم نحل شود، مادر حق خود را باز خواهد یافت.
  • درصورت فقدان پدر و مادر حضانت با جد پدری است.
  • درصورت فقدان پدر و مادر حضانت به خویشان نسبی به ترتیب ارث واگذار خواهد شد.
  • شرایط حضانت؛ بلوغ- عقل- توانایی عملی- شایستگی اخلاقی- عدم ازدواج مادر با شخص دیگر- اسلام.
  • اصل بر بقای حضانت است.
  • در مورد ابتلا به بیماری های واگیردار نیز اصل بر بقای حضانت است
  • در مورد بیماریهای مهم دادگاه می تواند با رعایت مصلحت طفل حضانت را به شخص دیگری واگذار کند.
  • برای نگاهداری طفل مادر تا دو سال از تاریخ ولادت او اولویت خواهد داشت پس از انقضاء این مدت حضانت با پدر است مگر‌ نسبت به اطفال اناث که تا سال هفتم حضانت آنها با مادر خواهد بود.
  • برای سقوط حضانت بلوغ کافی نیست و رشد نیز لازم است.
  • هیچ یک از ابوین حق ندارند در مدتی که حضانت طفل به عهده آنها است از نگاهداری او امتناع کند در صورت امتناع یکی از ابوین‌ حاکم باید به تقاضای دیگری یا به تقاضای قیم یا یکی از اقرباء و یا به تقاضای مدعی‌العموم نگاهداری طفل را به هر یک از ابوین که حضانت به عهده او‌است الزام کند و در صورتی که الزام ممکن یا مؤثر نباشد حضانت را به خرج پدر و هر گاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تأمین کند.
  • در مورد اجرت حضانت بین فقها اختلاف است.
  • نظر اقوی این است که حضانت طفل اجرت ندارد و قانون ما نیز این نظر را پذیرفته است.
  • حضانت فرزندان صغیر یا محجوری که پدرانشان به مقام والای شهادت رسیده یا فوت شده باشند با مادران آنها خواهد بود.

حضانت فرزنددر قانون ایران

ماهیت هزینه حضانت چیست؟

برخی معتقدند جزء نفقه است و حکم صریحی  در این باره وجود ندارد. دکتر صفایی معتقدند هزینه حضانت منظور اعم از هزینه های مورد نیاز طفل و اجرت حضانت می باشد.

  •  در صورتی که به علت طلاق یا به هر علت دیگر ابوین طفل در یک منزل سکونت نداشته باشند هر یک از ابوین که طفل تحت‌ حضانت او نمی‌باشد حق ملاقات طفل  خود را دارد تعیین زمان و مکان ملاقات و سایر جزئیات مربوطه به آن در صورت اختلاف بین ابوین با محکمه‌ است.
  •  طفل و مجنون را نمی توان بدون رضایت ولی قیم مادر یا شخصی که حضانت به او واگذار شده از محل اقامت مقرر بین طرفین یا قبل طلاق به محل دیگری فرستاد مگر اینکه دادگاه آن را مصلحت بداند.
3/5 - (1 امتیاز)
7 نظرات
  1. امیر می گوید

    رابطه۲ماه مردزن دار بانامزدقدیم فقط بصورت تلفنی سبب طلاق گرفتن زن میشود؟

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام اگرباعث عسر حرج زن شود بله میتواند درخواست طلاق نماید

  2. فرهاد محمدپور می گوید

    حضانت فرزند تا چند سالگی فرزند بر عهده پدر می‌باشد؟

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام تا ۷ساگی با مادر بعدا با پدر هست

    2. بهزاد زینالی می گوید

      سلام بعد از ۷سالگی

  3. اسماعیل می گوید

    سلام خدمت شما عزیزان پدرخانوم بنده طی یه جرو بحث الکی زن بنده و دخترم را با زور از خانه بردن الان زنم راضی به ادامه زندگی نیست ودخترمم را نمیدهنددخترم ۲سالشه میخواستم ببینم میتونم حضانت دخترم را بگیرم دخترم دست خودم باشه ممنون میشم اگر راهنمای کنید

    1. بهزاد زینالی می گوید

      باسلام
      مادر تا ۲ سال در مورد پسر و تا ۷ سال در مورد دختر بر پدر اولویت و تقدم دارد. ولی درصورت احراز شرایطی بر اساس قانون این حق از مادر سلب می شود. با شماره ۰۲۱۹۱۰۰۲۰۹۰ تماس حاصل فرمائید تا وکلای متخصص در زمینه مسائل خانواده شما را راهنمایی نمایند. موفق باشید.

زمان پاسخ به دیدگاه شما از طرف وکلای سایت وکیل تاپ ۴۸ ساعت می باشد. درصورت نیاز به مشاوره فوری حقوقی میتوانید از این لینک نسبت به پرسش سوال خود اقدام کنید.



سوالات خود را از ما بپرسید

وکلای پایه یک ما اماده پاسخ به سوالات شما هستند

9 − هفت =