شروع به جرم چیست؟

برای به وقوع پیوستن جرم، هرچند ظهور یک فعل یا ترک فعل مادی همواره شرط است ولی مجازات همیشه منوط به تحقق نتیجه نمی باشد یعنی جز دسته بندی جرایم مقید نیست و نیاز به نتیجه خاصی ندارد. مانند جرم شهادت دروغ یا شهادت کذب در بسیاری از موارد مرتکب جرم قصد انجام دادن آن جرم را دارد و تصمیم به ترک آن نیز ندارد اما با توجه به عوامل بیرونی و بدون اختیار خود آن جرم محقق نمی شود. در این حال مرتکب را به اتهام شروع به جرم تعقیب می‌کنند. در این مطلب شروع به جرم، جرم محال و جرم عقیم و تفاوت های آن با هم توضیح داده شده است.

مشاوره حقوقی فوری

وکیل تاپ بزرگ ترین و مدرن ترین سامانه آنلاین حقوقی

مرحله ی تحقق شروع به جرم

جرائم در یک دسته بندی مجزا به دو قسمت مطلق و مقید تقسیم می‌شوند. در جرایم مطلق یا همان صوری وصف مجرمانه به ظاهر رفتار تعلق می‌گیرد و در ترتب مجازات اخذ نتیجه زیانبار منظور نیست.مثلا در جرم تقلب درساختن سکه ،ساختن سکه شبیه به سکه اصلی جرم انگاری شده است و فرقی نمی کند مرتکب این سکه را برای تحصیل کالا ارائه کند یا نکند.اما در جرمی مثل افترای عملی شخص در صورتی مفتری محسوب می گردد که بزه دیده در نتیجه عمل او تعقیب کیفری گردد.پس این جرم، جرمی مقید به نتیجه می باشد.

هنگامی که مجرمدر عمل به مقصود خود برسد بدون شک قابل مجازات است ولی گاهی پیش می آید که مجرم  برای انجام آن جرم کاملا مصمم است اما در این تلاش به مانعی بر می‌خورد و روند جرم متوقف می ماند و به وقوع نمی پیوندد.

شروع به جرم

برای اینکه بگوییم مجرم از کدام مرحله به بعد تحت عنوان شروع کننده جرم قابل تعقیب و مجازات است باید ابتدا مراحل جرم توضیح داده شود.

  1. مرحله اول تفکر مجرمانه- مرحله ای از رفتار مجرمانه که صرفا قصد و نیت مجرم بوده و تجلی بیرونی پیدا نکرده است. هیچ مجرمی در این مرحله قابل مجازات نمی باشد زیرا اصولا افراد به آنچه که در ضمیرشان می‌گذرد تسلط کافی ندارند.حتی در صورت نوشتن قصد نیز باز نمی توان او را قابل مجازات دانست.اصولا مصلحت در این است که تا زمانی که رفتار، نمود بیرونی نکرده است راه بازگشت برای او وجود داشته باشد.حتی در جرم تبانی نیز قانون مجرمین را به صرف وجود قصد مجرمانه مجازات نمی‌کند بلکه در عالم خارجی این تبانی ظهور پیدا کرده و به شکلی در رفتار بزهکار نمود پیدا کرده است.
  2. مرحله دوم اعمال مقدماتی- در این مرحله است که رفتار نمود خارجی پیدا میکند ولی جز مراحل غیر مستقیم و بعید مربوط به جرم است.اگر چه فعل مادی می باشد اما باز قصد مرتکب را آشکارا توضیح نمیدهد. مثلا شخصی قمه می خرد .به صرف خریدن قمه نمیتوان او را به جرم قتل محکوم کرد .زیرا نمی توان دقیق مشخص کرد که این سلاح را برای قتل خریده یا برای دفاع از خود یا برای شکار حیوانات.

این مطلب نیز در ماده ۱۲۳ قانون مجازات اسلامی اشاره شده است که مجرد قصد ارتکاب جرم و یا عملیات و اقداماتی که فقط مقدمه جرم است و ارتباط مستقیم با وقوع جرم ندارد، شروع به جرم نیست و از این حیث قابل مجازات نمی باشد.

البته قانون گذار استثناعاتی نیز در زمینه تهیه مقدمات جرم انگاری کرده است:

  • ماده ۶۶۴ تعزیرات: هركس عالماً عامداً براي ارتكاب جرمي اقدام به ساخت كليد يا تغيير آن نمايد يا هر نوع و‌سيله‌اي براي ارتكاب جرم بسازد، يا تهيه كند به حبس از سه ماه تا يك سال و تا (۷۴) ضَربه شلاق محكوم خواهد شد
  •  طبق قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات هر کس به طور غیرمجاز سلاح گرم یا سرد جنگی یا سلاح شکاری یا قطعات مؤثر یا مهمات آنها را خریداری، نگهداری یا حمل نماید یا با آنها معامله دیگری انجام دهد به حبس محکوم میگردد.
  1. مرحله سوم مرحله اجرایی- این مرحله است که شروع به جرم معنا پیدا میکند که اگر انصراف ندهد و مانع خارجی نباشد جرم محقق شده است.اما در صورتی که مانع خارجی بر سر راه بزهکار قرار گیرد با توجه به ظرفیت مجرمانه ای که دارد و حالت خطرناکی که نشان داده است شروع کننده جرم است و قابل مجازات.

شروع به جرم چیست

تعریف شروع به جرم

طبق ماده ۱۲۲ قانون مجازات اسلامی: هر کس قصد ارتکاب جرمی کرده و شروع به اجرای آن نماید، لکن به واسطه عامل خارج از اراده او قصدش معلق بماند به مجازات شروع به جرم محکوم می گردد. شروع به جرم یک سری شرایط دارد که به شرح زیر است:

فرق اعمال مقدماتی از اجرایی: شروع به جرم در مرحله ی اجرای جرم محقق میگردد و اقدامات دور و بعید جرم که ارتباط مستقیمی با جرم ندارند از مبحث شروع به جرم خارج است.

انجام فعل مادی(انجام یک عمل) نه ترک فعل(عدم انجام یک عمل): فعل مد نظر شروع کننده باید از جرائم فعلی باشد.زیرا ترک فعل یا صورت می پذیرد یا نه و حالت میانه ای ندارد.

عدم انصراف ارادی بزهکار: معلق ماندن قصد جرم باید به واسطه عامل خارجی ای باشد که در اختیار مجرم مدخلیتی ندارد.وگرنه چنانچه فاعل به اراده خود آن عمل را ترک کرده باشد قابل مجازات نمی باشد.طبق ماده ۱۲۴ قانون مجازات: هرگاه کسی شروع به جرمی نماید و به اراده خود آن را ترک کند به اتهام شروع به آن جرم، تعقیب نمی شود لکن اگر همان مقدار رفتاری که مرتکب شده است جرم باشد به مجازات آن محکوم می شود.

انگیزه مرتکب در انصراف ارادی مهم نیست: انصراف با اختیار مرتکب از جرم موجب سقوط مجازات می گردد و انگیزه او مثلا ترحم یا پشیمانی او یا ترس از کیفر و مجازات تاثیری در جرم محسوب نشدن این عمل نخواهد داشت.

منظور از انصراف ارادی چیست

زمانی انصراف شخص ارادی محسوب می گردد که توقف در نتیجه هیچ عامل خارجی نباشد ولی این به این معنا نمی باشد که اصلا عامل خارجی ای در قضیه دخیل نباشد به این معنی که اگر شخص در نتیجه دخالت عامل ثالث از انجام جرم پشیمان شود بدون اینکه اجباری در کار باشد باز نیز ترک عمل به واسطه اراده خود شخص بوده است.

مجازات جرم

مرز باریک میان شروع به جرم و تحقق ارتکاب جرم

گفته شد که فاعل اگر به میل و اختیار خود قبل از انجام دادن کامل عمل از آن انصراف دهد قابل مجازات نمی باشد.انصراف ارادی با احساس گناه و پشیمانی متفاوت است در حالت اول شخص در مرحله اجرای جرم از ادامه فعالیت مجرمانه خود با هر انگیزه ای صرف نظر می کند و جرم محقق نمی گردد اما احساس ندامت بعد از ارتکاب جرم است.مثلا اگر مجرم برای جبران خسارت و کاستن آثار جرم عملی انجام دهد تاثیری بر جرم تلقی کردن عمل او ندارد و فقط می توان به استناد بند پ ماده ۱۸ قانون مجازات با توجه به اقدامات اصلاحی مرتکب بعد از وقوع جرم در میزان مجازات وی تخفیف قائل شد.

مجازات شروع به جرم

ماده ۱۲۲- هر کس قصد ارتکاب جرمی کرده و شروع به اجرای آن نماید، لکن به واسطه عامل خارج از اراده او قصدش معلق بماند، به شرح زیر مجازات می شود:

  • الف- در جرائمی که مجازات قانونی آنها سلب حیات، حبس دائم یا حبس تعزیری درجه یک تا سه است به حبس تعزیری درجه چهار.
  • ب – در جرائمی که مجازات قانونی آنها قطع عضو یا حبس تعزیری درجه چهار است به حبس تعزیری درجه پنج.
  • پ – در جرائمی که مجازات قانونی آنها شلاق حدی یا حبس تعزیری درجه پنج است به حبس تعزیری یا شلاق یا جزای نقدی درجه شش.

بیشتر بخوانید: جرم تهدید، انواع تهدید و مجازات جرم تهدید


شروع جرم به عنوان جرمی مستقل

نکته آخری که در مبحث شروع به جرم قابل بیان است جرم هایی است که اگرچه شروع به جرم است اما به عنوان جرم مستقلی جرم انگاری شده است که در زیر به اینگونه جرایم اشاره می‌کنیم:

  • الف- هر گونه اقدام به خارج کردن اموال تاریخی – فرهنگی از کشور هر چند به خارج کردن آن نیانجامد قاچاق محسوب می شود.
  • ب-  هر کس به جان رهبر و هر یک از روسای قوای سه‌گانه و مراجع بزرگ تقلید، سوء قصد نماید چنانچه محارب شناخته نشود به حبس از‌سه تا ده سال محکوم خواهد شد.
  • ج)- هر کس به جان رئیس کشور خارجی یا نماینده سیاسی آن در قلمرو ایران سوء‌قصد نماید.

مجازات شروع به جرم

جرم محال

جرم محال جرمی است که فاعل تمام تلاش خود را به کار گرفته و عامل خارجی نیز مانع او نشده است لکن به جهاتی که اصلا مربوط به او نبوده است تحقق جرم غیر ممکن است. تبصره ماده ۱۲۲ جرم محال را تعریف کرده است و مجازات شروع به جرم برای آن در نظر گرفته است: هرگاه رفتار ارتکابی، ارتباط مستقیم با ارتکاب جرم داشته، لکن به جهات مادی که مرتکب از آنها بی اطلاع بوده وقوع جرم غیر ممکن باشد، اقدام انجام شده در حکم شروع به جرم است. مانند شلیم با تفنگ آب پاش، یا شلیک به تخت و خوابی که هیچکسی در آن نخوابیده است.

جرم عقیم

جرم عقیم

این جرم نیز مانند شروع به جرم و جرم محال نتیجه مد نظر فاعل محقق نمی شود ولی این عدم تحقق ناشی از عامل خارجی یا ناشی از موضوع یا وسیله جرم نمی باشد بلکه ناشی از عدم مهارت خود شخص است. مانند اشتباه در هدف گیری. در خصوص فرق این جرم با سایر جرایم می‌توان گفت که در شروع به جرم نمی توان یقین یافت که اگر دخالت عامل خارجی نبود فاعل از عمل خود منصرف نمی شد در حالی که در جرم عقیم فاعل قاصد بی چون و چرا آن جرم بوده و به هیچ وجه قصد انصراف نداشته است. برای مثال فردی قصد کشتن خانمی  را دارد و برای این کار اسلحه تهیه می‌کند و شبانه به تعقیب خانم می‌رود.  در جایی خلوت اسلحه را به سمت وی نشانه می‌گیرد، اما به ‌دلیل لغزش دست، تیر به خطا می‌رود و به خانم  برخورد نمی‌کند.
در این مثال، اقا تمام تلاش خود را برای کشتن خانم انجام می‌دهد اما به دلیل لغزش دست که عاملی خارج از اراده اوست، مقصود او حاصل نمی‌شود و خانم زنده می‌ماند. در این حالت گفته می‌شود که آقا مرتکب جرم عقیم قتل شده است.

مجازات جرم عقیم

مطابق با قانون اسلامی مجازات جرم کسی که مرتکب جرمعقیم شده است بسته به نوع مجازاتی که اگر تمام و کمال محقق می شد وابسته است. که این مجازات می تواند حبس،شلاق یا جزای نقدی باشد.

نیاز به مشاوره حقوقی با وکیل خوب دارید ؟ بله، تماس فوری خیر

سوال حقوقی خود را مطرح کنید

وکلای متخصص ما در اسرع وقت به شما پاسخ خواهند داد