واخواهی چیست و آشنایی با انواع آن

«واخواهی» از نظر لغوی به معنای «اعتراض» می­ باشد، «اعتراض» هم به معنای «خرده گرفتن»، «انگشت بر حرف نهادن و ایراد گرفتن» است.

واخواهی در اصطلاح به شکایتی گفته می­ شود که محکومٌ ­علیه غائب (شخصی که غیر حضوری محکوم شده است) نسبت به حکم غیابی در دادگاهی که حکم را صادر کرده است، مطرح می ­کند. بنابراین بکار بردن این کلمه در مورد احکام حضوری، بی­ معنا خواهد بود.

ماده ۳۰۵ قانون آئین دادرسی مدنی در این زمینه بیان می دارد:

«محكومٌ­ عليه غائب حق دارد به حكم غيابي اعتراض نمايد».

اين اعتراض «واخواهي» ناميده مي­شود. دادخواست واخواهي در دادگاه صادر كننده حكم غيابي قابل رسيدگي است.

مشاوره حقوقی فوری

مشاوره تخصصی تلفنی و متنی آنلاین با وکلای سراسر کشور

علت گنجاندن مقررات واخواهی

علت این امر، رعایت «اصل تناظر» است؛ یعنی باید برای شخصی که به هر دلیلی در جلسه دادرسی غایب بوده، فرصت دفاع باقی باشد؛ بنابراین باید این احتمال را بدهیم که شاید او نیز دلایل و مدارکی جهت دفاع از خود داشته باشد.

نکته ­ای که در اینجا باید به آن توجه داشت این است که شخص غایب تنها زمانی حق اعتراض یا واخواهی خواهد داشت که محکومٌ­ علیه واقع شده باشد؛ یعنی رأی صادر شده به ضرر او بوده باشد، پس اگر رأی صادره به نفع او صادر شده باشد، حق واخواهی نخواهد داشت.

نکته دیگر در این رابطه این است که دادخواست واخواهی باید خارج از نوبت توسط دادگاه مورد رسیدگی قرار بگیرد.

information-request

آیا نسبت به رأی غیابی، امکان تجدید نظر خواهی نیز وجود دارد؟

بله، واخواهی حق محکومٌ ­علیه می ­باشد، هر انسان ذی­ حقی می­ تواند از حق خودش صرف­ نظر کند؛ بنابراین در اینجا نیز محکومٌ ­علیه می­ تواند از حق واخواهی خودش صرف­ نظر کند و تنها از حق تجدیدنظر خواهی استفاده کند.

باید توجه داشت که با واخواهی، پروند دوباره در همان دادگاهی که رای غیابی را صادر کرده بود مورد بررسی قرار می­ گیرد و پس از بررسی و صدور رأی، امکان تجدیدنظرخواهی برای شخص وجود خواهد داشت؛ ولی اگر شخص از این حق واخواهی صرف­ نظر کرده و تنها تجدیدنظر خواهی کند، در اینجا هر رایی که صادر شود، قطعی بوده و دیگر امکان اعتراض به این رأی وجود نخواهد داشت.

آیا تصریح به اینکه رای صادره، غیابی می­ باشد، از سوی دادگاه الزامی است؟

خیر، یعنی اگر چنانچه دادگاه به غیابی بودن رای اشاره نکند یا اینکه اشتباهی به ­جای غیابی، بنویسد حضوری، در ماهیت رأی صادره هیچ تاثیری نخواهد داشت.

دیوان عالی کشور در رأی شماره ۶۷۰۷/۳۱۰ نیز به این مساله اشاره کرده بیان می­ دارد:

«حضوری و غیابی بودن هر حکمی تابع کیفیت و نفس‌الامری آن حکم است؛ بنابراین هر حکم غیابی ولو هم خلاف واقع حضوری بودن آن قید شده باشد، قابل اعتراض است و به هر حال اصدار حکم حضوری به جای غیابی و بالعکس موجب نقض خواهد بود.».

در چه مواردی محکومٌ ­علیه می ­تواند از حق واخواهی استفاده کند؟

برای پاسخ به این سوال باید ببینیم که اولاً منظور از حکم غیابی چیست و ثانیاً پرونده مطرح شده مربوط به امور کیفری است یا امور مدنی.

در مورد تعریف حکم غیابی مواد ۳۰۳ قانون آئین دادرسی مدنی بیان می ­دارد:

«ماده ۳۰۳ – حكم دادگاه حضوري است؛ مگر اين كه خوانده يا وكيل يا قائم مقام يا نماينده قانوني وي در هيچ يك از جلسات دادگاه حاضر نشده و به طور كتبي نيز دفاع ننموده باشد و يا اخطاريه ابلاغ واقعی نشده باشد».

در مورد تعریف حکم غیابی مواد ۳۰۴ قانون آئین دادرسی مدنی بیان می ­دارد:

«ماده ۳۰۴ – در صورتي كه خواندگان متعدد باشند و فقط بعضي از آنان در جلسه دادگاه حاضر شوند و يا لايحه دفاعيه تسليم نمايند، دادگاه نسبت به دعوا مطروحه عليه كليه خوانندگان رسيدگي کرده و سپس مبادرت به صدور رأي مي نمايد، راي دادگاه نسبت به كساني كه در جلسات حاضر نشده و لايحه دفاعيه نداده اند و يا اخطاريه، ابلاغ واقعی نشده باشد غيابي محسوب است».

بنابراین براساس این مواد باید گفت که در امور مدنی به­ طور مطلق امکان واخواهی برای محکومٌ­ علیه وجود خواهد داشت که باید در برگه­ های مخصوصی، دادخواست واخواهی را به دادگاه صادر کننده رأی غیابی تقدیم کرد.

اما اگر پرونده مطروحه مربوط به امور کیفری باشد، در موارد خاصی امکان واخواهی وجود دارد.

 مادة ۴۰۶ قانون آئین دارسی کیفری در این زمینه بیان می­ دارد:

«در تمام جرائم، به استثناي جرائمي كه فقط جنبه حق‌اللهي دارند، هرگاه متهم يا وكيل او در هيچ‌ یک از جلسات دادگاه حاضر نشود يا لايحه دفاعيه نفرستاده باشد، دادگاه پس از رسيدگي، رأي غيابي صادر مي‌كند.

در اين‌ صورت، چنانچه راي دادگاه مبني بر محكوميت متهم باشد، ظرف بيست روز از تاريخ ابلاغ واقعي، قابل واخواهي در همان دادگاه است و پس از انقضای مهلت واخواهي برابر مقررات حسب مورد، قابل تجديدنظر يا فرجام است. مهلت واخواهي براي اشخاص مقيم خارج از كشور، دو ماه است».

تبصره ۳ همین ماده در خصوص جرایمی که جنبه حق ­اللهی (مانند: زنا، لواط، تفخیذ، مساحقه، قوادی، قذف، شرب خمر، محاربه و افساد فی‌الارض، سرقت حدّی) دارند بیان می ­دارد: «در جرایمی كه فقط جنبه حق‌اللهي دارند، هرگاه محتويات پرونده، مجرمیت متهم را اثبات نكند و تحقيق از متهم ضروري نباشد، دادگاه مي‌تواند بدون حضور متهم، رأي بر برائت او صادر كند». بنابراین در مورد این جرائم دادگاه هرگز نمی ­تواند حکم غیابی دائر بر محکومیت شخص صادر کند.

نکته ­ای که در زمینه واخواهی در امور کیفری باید ذکر کرد این است که در این زمینه نیاز به برگه­ های مخصوصی نیست یعنی محکومٌ­ علیه می­ تواند در هر برگه ­ای تقاضای واخواهی را بنویسد و تقدیم دادگاه کند.

مهلت واخواهی از رای صادره چند روز می ­باشد؟

ماده ۳۰۶ قانون آئین دادرسی مدنی در این زمینه بیان می ­دارد:

«مهلت واخواهي از احكام غيابي براي كساني كه مقيم كشورند بيست روز و براي كساني كه خارج از کشور اقامت دارند دو ماه از تاريخ ابلاغ واقعي خواهد بود.

مگر اين كه معترض به حكم، ثابت نمايد عدم اقدام به واخواهي در اين مهلت به دليل عذر موجه بوده است. در اين صورت بايد دلايل موجه بودن عذر خود را ضمن دادخواست واخواهي به دادگاه صادر كننده راي اعلام نمايد. اگر دادگاه ادعا را موجّه تشخيص داد، قرار قبول دادخواست واخواهي را صادر و اجراي حكم نيز متوقف مي شود.

جهات زير عذر موجه محسوب مي­ گردد:

  1. مرضي كه مانع حركت است.
  2. فوت يكي از والدين يا همسر يا اولاد.
  3. حوادث قهريه از قبيل سيل، زلزله و حريق كه بر اثر آن تقديم دادخواست واخواهی در مهلت مقرر ممكن نباشد.
  4. توقيف يا حبس بودن به نحوي كه نتوان در مهلت مقرر دادخواست واخواهي تقديم كرد».

Reuest-form

عدم رعایت مهلت دادخواهی

بنابراین اگر شخص در خارج از مهلت مقرر نسبت به تقدیم دادخواست واخواهی اقدامی نکند و دلایل او نیز مورد پذیرش دادگاه قرار نگیرد، قرار ردّ دادخواست واخواهی توسط دادگاه صادر خواهد شد.

در این حالت آنچه که شخص به دادگاه تقدیم کرده است؛ دیگر به عنوان دادخواست واخواهی مورد پذیرش قرار نخواهد گرفت؛ بلکه اگر چنانچه فرصت تجدیدنظر برای شخص باقی مانده باشد، دادگاه آن را به عنوان دادخواست تجدیدنظر تلقی کرده و مورد رسیدگی قرار خواهد داد.

در رأی دادگاه این نکته توسط قاضی ذکر می­ شود که:

«رای صادره غیابی بوده و محکومٌ علیه بیست روز حق واخواهی داشته و پس از آن بیست روز نیز حق تجدیدنظر خواهی دارد».

بنابراین پس از اتمام بیست روز که مربوط به واخواهی بود، بیست روز دوم که مربوط به تجدیدنظر خواهی بوده شروع خواهد شد. در امور کیفری نیز قسمت پایانی ماده ۴۰۶ قانون آئین دادرسی کیفری، مهلت واخواهی برای افراد مقیم ایران را بیست روز و برای افراد مقیم خارج از کشور، دو ماه بیان کرده است.

در صورت عدم اعتراض نسبت به رأی غیابی و قطعی شدن رأی صادره، آیا می ­توان این حکم را اجرایی کرد؟

بله، تبصره ۱ و ۲ مادة ۳۰۶ قانون آئین دادرسی مدنی به این مورد اشاره می کند.

تبصره ۱ مادة ۳۰۶ قانون آئین دادرسی مدنی در این باره بیان می­ دارد:

«تبصره ۱- چنانچه ابلاغ واقعي به شخص محكوم عليه ميسر نباشد و ابلاغ قانوني به عمل آيد، آن ابلاغ معتبر بوده و حكم غيابي پس از انقضای مهلت قانوني و قطعي شدن به موقع اجرا گذارده خواهد شد.
در صورتي كه حكم، ابلاغ واقعی نشده باشد و محكومٌ­ عليه مدعي عدم اطلاع از مفاد راي باشد مي تواند دادخواست واخواهي به دادگاه صادر كننده حكم غيابي تقديم دارد.
دادگاه بدواً خارج از نوبت در اين مورد رسيدگي نموده قرار رد يا قبول دادخواست را صادر مي كند. قرار قبول دادخواست مانع اجراي حكم خواهد بود».

تبصره ۲ مادة ۳۰۶ قانون آئین دادرسی مدنی در این باره بیان می­ دارد:

«تبصره۲- اجراي حكم غيابي منوط به معرفي ضامن معتبر يا أخذ تامين متناسب از محكومٌ ­له خواهد بود؛ مگر اينكه دادنامه يا اجرائيه به محكومٌ­ عليه غايب ابلاغ واقعي شده و نامبرده در مهلت مقرر از تاريخ ابلاغ دادنامه واخواهي نكرده باشد».

بنابراین ابتدا باید محکومٌ­ له با در دست داشتنِ حکمِ غیابیِ قطعی شده، به واحد اجرای احکام در دادسرا مراجعه کند و درخواستی مبنی بر اجرای حکم به قاضی اجرای احکام بدهد.

واحد اجرای احکام نسبت به اخذ تامین مناسب یا تقاضای ضامن از محکومٌ ­له اقدام می­کند و او باید نسبت به دادن تامین مناسب یا معرفی ضامن اقدام کند.

ضمانتِ ضامن یا تأمینِ سپرده شده باید آنقدر نزد دادگاه باقی بماند تا برای دادگاه محرز شود که محکومٌ ­علیه نسبت به اجرای حکم غیابی آگاهی پیدا کرده و هیچ اعتراضی نسبت به آن ندارد.

البته در دو حالت واحد اجرای احکام از محکومٌ­ علیه تقاضای ضامن یا تأمین نمی ­کند:

  • الف) زمانی که دادنامه یا اجرائیه، ابلاغ واقعی شده باشد؛ یعنی مستقیماً به دست شخص محکومٌ­ علیه رسیده و او با امضای برگه دوم، اطلاع خود نسبت به آن را اعلام کرده ولی در عین حال هیچ اقدامی در این زمینه نکرده باشد.
  • ب) در برخی دعاوی مربوط به امور حسبی یعنی اموری که جنبه مالی نداشته باشد مانند مباحث ازدواج، طلاق، بحث نسب و…

نمونه دادخواست واخواهی

محل اقامت شغل نام پدر نام خانوادگی نام مشخصات طرفین
خواهان
خوانده
وکیل
واخواهی نسبت به رای صادره از شعبه ۵ دادگاه شهر………. طی دادنامه شماره…………….. مورخ ………..

اعسار در پرداخت هزینه دادرسی واخواهی

تعیین خواسته و بهای آن
رأی صادره از شعبه ۵ مورخ ……………….

مدارک و مستندات دال بر غیابی بودن رأی اصراری

دلایل و منضمات دادخواست
باسمه تعالی

ریاست محترم شعبه ۵ دادگاه شهر ……..

سلام علیکم

احتراماً اینجانب………………… فرزند …………………. دارای کد ملی……………………….. نسبت به دادنامه شماره……………….. مورخ …………………. صادره از آن شعبه محترم در تاریخ ……………….. به بنده ابلاغ شده که در آن حکم بر محکومیت بنده صادر شده است، به استحضار می­ رساند با توجه به شرایط مقرر در ماده ۳۰۴ قانون آئین دادرسی مدنی بنده در هیچ ­یک از جلسات دادرسی در دادگاه حضور نداشته­ و به­ طور کتبی و با نوشتن لایحه نیز از خود دفاع نکرده­ و وکیلی نیز به دادگاه محترم معرفی نکرده­ ام تا به دفاع از حق بنده بپردازد، لذا با استناد به ماده ۳۰۵ قانون آئین دادرسی مدنی دادخواست واخواهی جهت بررسی موضوع تقدیم دادگاه محترم می ­شود تا نسبت به بررسی موضوع و اتخاذ تصمیم مقتضی نسبت به دادخواست واخواهی اینجانب اقدامات لازم را به­ عمل آورد.

ضمناً مدارک و مستندات لازم به پیوست تقدیم می­ گردد.

امضا و تاریخ

 

نمونه دادخواست واخواهی خارج از نوبت

محل اقامت شغل نام پدر نام خانوادگی نام مشخصات طرفین
خواهان
خوانده
وکیل
واخواهی نسبت به رای صادره از شعبه ۵ دادگاه شهر………. طی دادنامه شماره…………….. مورخ ………..

اعسار در پرداخت هزینه دادرسی واخواهی

تعیین خواسته و بهای آن
رأی صادره از شعبه ۵ مورخ ……………….

مدارک و مستندات دال بر اثبات عدم امکان واخواهی در مهلت مقرر

دلایل و منضمات دادخواست
باسمه تعالی

ریاست محترم شعبه ۵ دادگاه شهر ……..

سلام علیکم

احتراماً اینجانب………………… فرزند …………………. دارای کد ملی……………………….. نسبت به دادنامه شماره……………….. مورخ …………………. صادره از آن شعبه محترم در تاریخ ……………….. به بنده ابلاغ شده که در آن حکم بر محکومیت بنده صادر شده است، به استحضار می­رساند با توجه به شرایط مقرر در ماده ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی تقدیم دادخواست واخواهی در مهلت مقرر برای بنده امکان­ پذیر نبوده است، لذا تقاضا دارم نسبت به بررسی موضوع و اتخاذ تصمیم مقتضی نسبت به دادخواست واخواهی اینجانب اقدامات لازم را به ­عمل آورید.

ضمناً مدارک و مستندات لازم به پیوست تقدیم می­ گردد.

امضا و تاریخ

 

نتیجه گیری مبحث واخواهی

واخواهی به معنای اعتراض می باشد به رای غیابی زمانی که شخصی در هیچ کدام از جلسات دادرسی حضور پیدا نکرده باشد و قائم مقام و وکیل نیز نفرستاده باشد اگر حکم به ضررش صادر شده باشد می تواند واخواهی نماید.

شرط واخواهی کردن به ضرر بودن حکم صادره می باشد یعنی کسی که حکم به نفع او می باشد یا همان محکوم له حق دادخواست واخواهی ندارد.

مهلت واخواهی برای اشخاص داخل ایران بیست روز و برای افرادی که در خارج اقامت دارند؛ دو ماه از تاریخ ابلاغ واقعی خواهد بود.

سوالات مرتبط

در صورتی که رأی صادر شده به ضرر شخص خوانده صادر شده باشد.

خیر، محکومٌ ­علیه اگر دادخواست واخواهی بدهد، پرونده باید مجدداً بطور کامل مورد رسیدگی قرار بگیرد؛ بنابراین واخواهی نسبت به بخشی از حکم، امکان ­پذیر نمی ­باشد.

برای اشخاص مقیم ایران بیست روز و برای افراد مقیم خارج از ایران، دو ماه مهلت برای واخواهی وجود دارد.

در این حالت طبق ماده ۳۰۷ قانون آئین دادرسی مدنی، خواهان باید نسبت به پرداخت خسارات ناشی از اجرای حکم اقدام نماید که البته این خسارات از محل ضامن یا از آن تأمینی که دادگاه از او گرفته، أخذ خواهد شد.

این دادخواست باید به همان دادگاهی تقدیم شود که رأی غیابی را صادر کرده است.

18 نظرات
  1. محمدپور می گوید

    باسلام
    یه چک ازیه آقایی دارم برای سال ۸۵ است که جلب ایشان راگرفتم سال ۸۹ رفت زندان وبعد یک هفته واخاهی داد اومدبیرون فرارکردبه کشوردیگه میخاستم بدونم آیااین آقا باقراروسیقه اومدبیرون یا خیر پس چرابه من اعلام نکردند ممنون هنوز بعد ۱۴ سال جلب سیار این آقا رامن تمدید میکنم

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام واخواهی حکم به نفع ایشان صادر شده یانه؟

  2. سیامک می گوید

    واخواهی از رای که روزنامه رسمی شده باگذشت چندین سال از اجرای حکم قابل پذیرش هست یاخیر

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام اگرشامل مرور زمان شودخیر

  3. سینا ناظمی می گوید

    سلام و درود
    شخص،ی در ابتدای سال جاری چک بی محل صادر پس از برگشت شدن چک مراحل تقاضای صدور اجراییه انجام و پس از آن تقاصای اعسار از طرف خوانده صورت گرفت و با عدم حضور فرد و وکیل وی با ارائه لایحه و عدم حضور شاهد حکم رد اعسار صادر و پس از تجدید نظر خواهی خوانده و ارائه دفاعیه و مهلت قانونی رای دادگاه بدوی توسط دادگاه تجدید نظر تایید شد و پی از طی مراحل قانونی حکم جلب صادر شده است .آیا بعد از جلب میتواند تقاضای وا خواهی بدهد ؟
    وداد گاه در چه صورت واخواهی او را قبول خواهد کرد .
    از لطف و محبت شما بسیار سپاسگزارم.

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام مهلت واخواهی ۲۰روز ازابلاغ حکم دادگاه است

  4. دیناربازگیر می گوید

    ایاقاضی پرونده میتواند بجای متهم پرونده که رای غیابی برای اوصادرشده وعدم حضوراوبدلیل فوت پدرش بوده درخواست واخواهی نموده وخوداومجددا به ردواخواهی که متهم پرونده دران هیچ نقشی نداشته اقدام نماید اطفا راهنمایی کنید ممنون میشم

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام بله واخواهی توسط همان شعبه رسیدگی کننده درخواست میشود.

  5. حجت می گوید

    سلام. ازیک نفر یک فقره چک ۱۰ میلیوت تومانی داشتم حکم غیابی صادر شدکه باید وجه چک با ضررو زیان بدهد. اما در دادسرایی دیگر تقاضای واخواهی داد. وشکایت کرد که این چک امانتی بوده وباید مسترد میشده.
    ۱. ارائه مدرک که این چک امانتی بوده در واخواهی به عهده ایشان است یا من ؟
    ۲. من فقط چک ازایشان دارم وبابت آن طلبکار هستم راهکار چیست که دراین طرح دعوی پیروز شوم. باسپاس

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام هرکسی ک
      مدعی باشد بایستی ثابت نماید

  6. ایمان می گوید

    سلام ، خوانده درهیچکدام از جلسات شورا شرکت نکرد و پس ازصدور رای ، واخواهی تقدیم کرده اند و درجلسه واخواهی خودشان نیز شرکت نکردند .

    حال باتوجه به موارد ذکر شده مرحله بعدی چه اقدامی باید به عنوان شاکی انجام دهم تا رای قطعی صادر شود .
    آیا فرصت تجدید نظر نیز دارد یاخیر ؟

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام بعد از مرحله واخواهی ۲۰روز فرصت واخواهی دارین

  7. محمد بهارلو می گوید

    باسلام وعرض خسته نباشید.

    آیا به رای دادگاه واخواهی (کیفری)می‌توان اعتراض نمود؟ واگر جواب مثبت است چند روز مهلت برای اعتراض داده باتشکر.محمد بهارلو.

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام: مهلت واخواهی بیست روز از تاریخ ابلاغ رای می باشد.

  8. احمد می گوید

    با سلام دوست من سال ۹۴یک کامیون شرایط خرید و چند سال بعد کامیون به سرقت رفت و نتونست قسط بده و من ضامن بودم و الان محکوم شدم حساب بسته و ممنوع الخروج و اینکه بدون اطلاع به من و یا پیامی بدهند غیابی حکم زده الان من چه کاری میتونم بکنم دادگاه مفتح ممنون میشم راهنمایی کنید
    سپاسگزارم

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام: شما حتما باید به یک وکیل مراجعه کرده و اعلام وکالت نمایید تا مشکلی بوجود نیاید.

  9. احمد می گوید

    با سلام
    من ضامن پرونده شدم که برای من توقیف خودرو و حساب بانکی امده و از حساب برداشت شده البته غیابی بوده الان منشی دادگاه گفت باید واخواهی بدهم لطفا راهنمایی بفرمایید چه نامه ای بزنم
    ممنونم

    1. بهزاد زینالی می گوید

      سلام: برای تنظیم دادخواست واخواهی می توانید از وکلای این سامانه کمک بگیریدچون باید دقیق و قانونی تنظیم شودتا دادخواست شما رد نشود.

زمان پاسخ به دیدگاه شما از طرف وکلای سایت وکیل تاپ ۴۸ ساعت می باشد. درصورت نیاز به مشاوره فوری حقوقی میتوانید از این لینک نسبت به پرسش سوال خود اقدام کنید.



سوالات خود را از ما بپرسید

وکلای پایه یک ما اماده پاسخ به سوالات شما هستند

شانزده − نه =