ناشزه و نشوز به چه معناست و شرایط مهریه زن ناشزه

همین‌که عقد نکاح یا ازدواج از نظر قانون و شرع به درستی واقع شود، متعاقب خود حقوق و تکالیفی و تعهداتی را برای زوجین (زن و شوهر) ایجاد می‌کند. یکی از آثار و نتایج عقد نکاح از منظر قانون، ایجاد رابطه‌ی زوجیت است. منظور از این رابطه نیز مفهوم عامی است که همه‌ی روابط غیرمالی و مالی زن و شوهر را دربرمی‌گیرد و تخصیص آن به روابط زناشویی صرف با معانی این کلمات ناهمخوان است.

مشاوره حقوقی فوری

مشاوره تخصصی تلفنی و متنی آنلاین با وکلای سراسر کشور

نکته‌ی قابل‌توجه آن است که ثبات زندگی مشترک نه به قانون بلکه به اخلاق و حسن معاشرت نیازمند است. یکی از ابعاد اخلاقی خانواده، تمکین و اطاعت است که در ادامه به توضیح آن و ضمانت اجراهای ناشی از عدم انجام آن می‌پردازیم.

همکاری زوجین و تحکیم مبانی خانواده

به دستور ماده ۱۱۰۴ قانون مدنی:

«زوجین باید در تشیید مبانی خانواده و تربیت اولاد خود به یکدیگر معاضدت نمایند»

خانواده عبارت از مرد و زنی است که در اثر رابطه‌ی حقوقی نکاح، به صورت سلول اولیه‌ی اجتماع درآمده‌اند. مبانی خانواده که قانون زن و شوهر را مکلف نموده در تشیید و تحکیم آن بکوشند، اموری است که خانواده بر پایه‌ی آن قرارگرفته و آن عبارت از عشق و علاقه‌ی زن و شوهر به یکدیگر است که نگهبان بقاء خانواده و موجب عفت و عصمت و پرهیزکاری هر یک از زن و مرد می‌شود.

معاضدت در تشیید مبانی خانواده سعی و کوشش زن و شوهر است تا با همفکری به اخلاق و عادات یکدیگر نزدیک شده و رابطه‌ی زناشویی محکم‌تر شود و از صورت تأسیس حقوقی خارج گردد و به یک خانواده طبیعی ناگسستنی که مبتنی بر محبت است درآید.

دستور مزبور اگرچه از طرف قانون ارشادی و اخلاقی می‌باشد ولی در حقیقت می‌توان گفت که این امر از طرف زن از افراد تمکین به شمار می‌رود که در صورت تخلف، مستحق نفقه نخواهد بود و از طرف شوهر اگر به صورت سوء معاشرت درآید و به درجه‌ای برسد که زن نتواند زندگی را با او ادامه دهد، می‌تواند از دادگاه درخواست الزام شوهر به طلاق را بنماید.

تمکین عام و خاص به چه معناست؟

تمکین عام و خاص به چه معناست؟

تمکین دارای معنی عام و خاص است. تمکین به معنای خاص آن است که زن نزدیکی جنسی با شوهر را به‌طور متعارف بپذیرد و جز در مواردی که مانع موجهی داشته باشد از برقراری رابطه‌ی جنسی با او ممانعت نکند. البته این وظیفه ویژه‌ ی زن نیست.

شوهر نیز موظف است در حدود متعارف رابطه‌ی جنسی با زن داشته باشد و در غیر این صورت برخلاف وظیفه‌ی حسن معاشرت رفتار کرده است. بنابراین وظیفه‌ی برقراری رابطه‌ی جنسی از تکالیف مشترک به شمار می‌آید.

اما تمکین به معنی عام، آن است که زن وظایف خود را نسبت به شوهر انجام دهد و از او در حدود عادت و عرف اطاعت کند و ریاست شوهر را در خانواده بپذیرد. پس اگر شوهر توقعات نامشروع یا نامتعارفی از زن داشته باشد، زن مکلف به اطاعت از او نیست.

مثلاً اگر شوهر زن را از ادای فرایض مذهبی بازدارد یا از زن بخواهد که اموالش را به او انتقال دهد، زن می‌تواند از اطاعت شوهر سر باز زند. مرد می‌تواند رفت‌وآمد و مکاتبات زن را کنترل کند؛ اما این کنترل نباید از حدود متعارف خارج باشد. هرگاه مرد برخلاف متعارف از خروج زن از خانه و بازدید خویشان و دوستان جلوگیری کند، رفتار او سوء معاشرت به‌ حساب می‌آید.

در صورت اختلاف بین زن و شوهر نظر چه کسی اولویت دارد؟

مقام ریاست خانواده برای مرد و وظیفه‌ی تمکین برای زن ایجاب می‌کند که هرگاه در امور خانواده و تربیت اولاد و معاشرت‌ها و اعمال زن، اختلاف نظری بین زن و مرد وجود داشته باشد، زن از نظر شوهر پیروی کند، مگر اینکه مجوز قانونی برای عدم اطاعت از شوهر وجود داشته باشد.

عدم تمکین در اصطلاح حقوقی نشوز و زنی که از شوهر اطاعت نمی‌کند ناشزه نامیده می‌شود. نشوز در لغت به معنی ارتفاع و بلند شدن و در اصطلاح حقوقی نافرمانی یکی از زوجین است. هرگاه نافرمانی و وظیفه نشناسی از سوی هر دو طرف باشد، آن را شقاق میگویند.

ضمانت اجرای عدم تمکین

هرگاه زن تمکین نکند و ناشزه باشد، شوهر می‌تواند به دادگاه مراجعه کرده، الزام زن را به تمکین بخواهد. به نظر می‌رسد که حکم دادگاه به تمکین اشکالی ندارد؛ اما الزام مادی و فیزیکی زن به تمکین در مقام اجرای حکم دادگاه هم با شخصیت زن و حقوق مربوط به شخصیت وی منافات دارد و هم غیرعملی و بی‌فایده است. به علاوه زن در صورت عدم تمکین نمی‌تواند از شوهر مطالبه‌ی نفقه کند.

ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی در این زمینه مقرر می‌دارد:

«هرگاه زن، بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند، مستحق نفقه نخواهد بود»

زن ناشزه در قانون چه کسی است؟

بنابراین اگر زن مانع مشروع و عذر موجهی در عدم تمکین داشته باشد، حق وی نسبت به نفقه ساقط نخواهد شد. مثلاً اگر زن به خاطر خطری که از جانب شوهر متوجه اوست از ماندن در خانه‌ی شوهر خودداری کند، یا به علت ابتلا شوهر به امراض مقاربتی از نزدیکی با او امتناع کند، این امتناع مانع حق نفقه نخواهد بود.

نشوز شوهر یا عدم ایفا وظایف زناشویی از جانب وی نیز دارای ضمانت اجرای حقوقی است و زن می‌تواند با مراجعه به دادگاه الزام شوهر را به انجام وظیفه درخواست نماید. به علاوه نشوز شوهر، سوء معاشرت به‌حساب می‌آید و اگر از مصادیق عسر و حرج باشد، زن می‌تواند از دادگاه درخواست طلاق کند.

زن ناشزه در قانون چه کسی است؟

زنی را میگویند که حقوق ناشی از ازدواج را که برای شوهر حاصل شده ایفاء نکند. در مقابل ناشزه لغت مطیعه (فرمان‌بر) به کار می‌رود. نشوز زوجه مختص عدم برقراری رابطه‌ی جنسی نیست بلکه نشوز به همه‌ی اموری که شرعاً بر عهده‌ی زوجه در مقابل زوج واجب می‌باشد است.

آثار نشوز زن در مقابل شوهر

اگر زنی اقدام به نشوز کند با آثار زیر مواجه خواهد شد:

در دوره‌ی نشوز به زن نفقه تعلق نمی‌گیرد.

در صورت نشوز، مرد می‌تواند از دادگاه تقاضای صدور حکم بر تجویز ازدواج مجدد بنماید.

اگر مرد در دوره‌ی نشوز، همسر خود را طلاق دهد، شرط تنصیف دارایی که معمولاً در نکاح نامه درج می‌شود، اجرا نمی‌گردد. بنا بر شرط مندرج در عقدنامه، اگر مردی بدون دلیل موجه همسر خود را طلاق دهد، مرد مکلف است تا نصف دارایی خود را که بعد از ازدواج برای او حاصل‌شده، به زن منتقل کند. اگر مردی در دوره‌ی نشوز، همسرش را طلاق دهد از انجام این شرط معاف است.

مهریه زن ناشزه به چه ترتیبی است؟

مهریه زن ناشزه به چه ترتیبی است؟

مهریه‌ی زن به محض انعقاد عقد نکاح به زن تعلق می‌گیرد و زن مالک آن می‌شود. ناشزه هم زنی است که همسر خود را تمکین نمی‌کند. اما سؤال آن است که حکم مهریه زن ناشزه چه می‌باشد؟ آیا به زن ناشزه مستحق مهریه است؟ در پاسخ به این سؤال، باید گفت که مطابق ماده‌ی ۱۰۸۲ قانون مدنی، به محض عقد نکاح مهریه به مالکیت زن در می‌آید.

بنابراین، مرد مکلف به پرداخت آن به همسر خود است. بنابراین، عدم تمکین از سوی زن و ناشزه شدن وی باعث نمی‌گردد که وی حق مهریه‌ی خود را از دست بدهد. در حقیقت زن حتی در صورت عدم تمکین و نشوز حق مهریه دارد؛ منتها چون شرط نفقه، تمکین از سوی زن می‌باشد، زن ناشزه حق نفقه خود را از دست می‌دهد.

حکم زوجه‌ای که تمکین عام و یا خاص نکند چه می‌باشد؟

مطابق با ماده‌ی ۱۱۰۲ قانون مدنی، پس از جاری شدن صیغه‌ی عقد نکاح، مرد مکلف به پرداخت نفقه‌ی زن است؛ اما در صورت اثبات نشوز زوجه یا همان عدم تمکین وی که عذر شرعی و قانونی هم در کار نباشد، حکم زن ناشزه در مورد وی صادق است و نفقه‌ای به چنین زوجه‌ای تعلق نخواهد گرفت.

حق حبس زن چیست؟

بر اساس مواد ۱۰۸۵ و ۱۰۸۶ قانون مدنی، اگر زنی تمکین شوهرش را نکند و مهریه‌اش عندالمطالبه باشد، مطابق قانون می‌تواند ابتدا مهریه‌اش را بخواهد و بگوید تا مهریه‌ام را دریافت نکنم، تمکین نخواهم کرد. در این حالت، با وجود عدم تمکین، نفقه نیز به او تعلق خواهد گرفت. این مورد که به حق حبس مشهور است به عندالمطالبه و حال بودن مهریه بستگی دارد .

حق حبس زن چیست؟

مواردی که زن مجاز به عدم تمکین است یا به عبارتی عدم تمکین وی سبب سقوط نفقه نخواهد شد

مبتلا شدن شوهر به امراض جنسی و مقاربتی و مسری

طبق ماده‌ی ۱۱۲۷ قانون مدنی «هرگاه شوهر بعد از عقد مبتلا به یکی از امراض مقاربتی گردد، زن حق خواهد داشت که از نزدیکی با او امتناع نماید و امتناع به علت مزبور مانع از حق نفقه نخواهد بود» .

لذا، اگر مرد به یکی از امراض مقاربتی مبتلا گردد، زن تا جایی که از سرایت آن بیماری در امان باشد، می‌تواند از نزدیکی با شوهر خودداری کند. از این جهت که پرداخت نفقه در گروی تمکین زن از مرد است، اما به دلیل آنکه این عدم تمکین برای حفظ زن از بیماری‌های جنسی می‌باشد، اگر به دلیل این نوع بیماری‌ها زن تمکین نکند، همچنان از حق نفقه بهره خواهد برد و مرد نمی‌تواند به دلیل عدم تمکین در چنین شرایطی، از پرداخت نفقه‌ی زن سر باز زند. در غیر این صورت، به مجازات عدم پرداخت نفقه محکوم می‌شود.

تذکر: عدم تمکین در این ماده ناظر بر تمکین خاص است؛ یعنی عدم تمکین زن فقط در خصوص روابط زناشویی (برقراری رابطه‌ی جنسی) آن‌هاست و زن باید تمکین عام کند.

خوف ضرر بدنی، مالی و شرافتی برای زن

ماده‌ی ۱۱۱۵ قانون مدنی «اگر بودن زن با شوهر در یک منزل متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن باشد، زن می‌تواند مسکن علی‌حده {جداگانه} اختیار کند و در صورت ثبوت مظنه‌ی ضرر مزبور محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر را نخواهد داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است، نفقه بر عهده‌ی شوهر خواهد بود.»

لذا، اگر زندگی با شوهر در یک منزل واحد یا تمکین از شوهر برای زن خطری در پی داشته باشد، می‌تواند از تمکین خودداری کند و حق نفقه او نیز برقرار خواهد ماند.

تعیین محل زندگی در اختیار زن بوده باشد

مطابق ماده‌ی ۱۱۱۴ قانون مدنی «زن باید در منزلی که شوهر تعیین می‌کند سکنی نماید؛ مگر آنکه اختیار تعیین منزل به زن داده شده باشد»

لذا، اگر حق تعیین منزل با زن باشد، وی می‌تواند از زندگی کردن در منزل مشترک با مرد اجتناب کند؛ اما وظیفه دارد که در خصوص سایر وظایف زناشویی از شوهر خود تمکین نماید.

زن بیمار شده باشد

اگر زوجه دچار بیماری یا مرض شده باشد، می‌تواند از تمکین خاص خودداری نماید. بعضی از امراض در زن مجوزی قانونی و مشروع برای عدم تمکین خاص به شمار می‌روند.

مانند رَتَق و قَرَن که به معنای، استخوان زائدی که مانع نزدیکی می‌شود و عدم تمکین زن را قانونی می‌کنند. همچنین در شرایطی که زن در عادت ماهیانه باشد (نِفاس)، می‌تواند از تمکین خودداری نماید و این هم یکی از موارد مجاز عدم تمکین قلمداد می‌شود.

استفاده از حق حبس از سوی زن

یکی دیگر از مواردی که زن مجاز به عدم تمکین می‌باشد، زمانی است که زن از حق حبس خود (اخذ مهریه در برابر تمکین) استفاده کند.

ماده‌ی ۱۰۸۵ قانون مدنی «زن می‌تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفای وظایفی که در قبال شوهر دارد امتناع کند؛ مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع مُسقِط حق نفقه نخواهد بود»

به دیگر سخن، اگر بین زن و شوهر رابطه‌ی زناشویی برقرار نگشته باشد، زوجه می‌تواند تا زمانی که تمام مهریه به او پرداخت نشده است، از شوهر خود تمکین نکند که در این حالت، باز هم دارای حق نفقه خواهد بود.

انجام واجبات شرعی

مثلاً در ایام حج تمتع، روزه و …، زن می‌تواند از تمکین خاص خودداری کند.

حکم زوجه‌ای که تمکین عام و یا خاص نکند چه می‌باشد؟

نتیجه گیری

در پی عقد ازدواج زن و شوهر صاحب یک سری حقوق و تکالیف در مقابل همدیگر می شوند که یکی از این تکالیف تمکین در برابر شوهر از طرف زن می باشد. تمکین صرفا به امور جنسی و به معنی راضی شدن زن به رابطه نمی باشد بلکه تمکین به دو قسمت عام و خاص تقسیم می گردد که تمکین عام شامل ادای تمام وظایف همسری و تمکین خاص شامل موافقت با رابطه جنسی است.

زنی که بدون عذر موجه در مقابل مرد حاضر به تمکین نشود ناشزه نامیده می شود و حق گرفتن نفقه وی ساقط می گردد اما هیچ تاثیری در گرفتن مهریه او ندارد و پرداخت مهریه تمام و کمال بر عهده مرد است.

2 نظرات
  1. محمد می گوید

    سلام و عرض ادب، عذر خواهی میکنم این بخشنامه جدید مجلس در مورد مهریه چیه؟و همچنین خاستم بدونم خانومم ک منزلی را ترک کرده که سه دونگ به اسم خودش کردم و سه دونگ دیگه به اسم پدرم آیا عدم تمکین محسوب میشه و ناشزه است و اینکه قبلا که در منزل بود تمام مایحتاج ونفقه میدادم اما خوب به صورت نقدی همیشه پول میگرفت و خورد وخوراکو… آیا نفقه بهش تعلق میگیره، یک ماهیم هست رفته خونه مادرش،پسره ۶ ساله ام پیش منه فقط گاهی اوقات میبرم پیشش که پسرم دلتنگ نشه، ممنون میشم راهنماییم کنید

    1. بهزاد زینالی می گوید

      بله اگر ترک منزل بی علت باشه ناشزه محسوب میشه ونفقه بهش تعلق نخواهد گرفت برای سوالات بیشتر در قسمت مشاوره تلفنی یا متنی سایت زیر وارد شوید و از وکلامون بپرسید
      https://vakiltop.com/

انتقادات و پیشنهادات سازنده خود را با ما در میان بگذارید.

متخصصین ما به آنها جامع عمل می پوشانند.